NONG MURNG | ၼွင်းမိူင်း (ၵဵင်းတွင်း)

ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ တေႃႇၵူၼ်းဢၼ်ၶဝ်ၵျိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်တေၼႄႁၢင်ႈၽၢင် ဢွႆႇမႃႇ ယႃႇၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ- 1. ဢႃႈတိၼ်ဢႃႈမိုဝ်းၼႄ။ 2. ၽၢႆးတိၼ်ၽၢႆးမိုဝ်းၼႄ။ 3. ႁဵတ်းႁၢင်ႈ ႁႂ်ႈႁၢင်ႈလီ။ 4. ႁဵတ်းႁၢင်ႈမေႃဢၢႆ။ 5. ဢဝ်ၼဵပ်ႉတိၼ်ၼဵပ်ႉမိုဝ်းပွတ်ႈၵၼ်ၼႄ။ 6. ယဵပ်ႇတိၼ်သွၼ်ႉတိၼ်ၼႄ။ 7. ဢဝ်မႆႉၶေႇလိၼ်လဵၼ်ႈၼႄ။ 8. ႁွပ်ႇယုၵ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႄ။ 9. ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁွပ်ႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႄ။ 10. လဵၼ်ႈၸွမ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ 11. ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈၸွမ်း။ 12. ၸုပ်ႇၼူမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႄ။ 13. ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸုပ်ႇၼူမ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႄ။ 14. ဢုမ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႄ။ 15. ႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵွတ်ႇၼႄ။ 16. ဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၵိၼ်ၼႄ။ 17. ဢဝ်ၶဝ်ႈမုၼ်းပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵိၼ်။ 18. ပၼ်ၶူဝ်းၶွင်တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ 19. ယွၼ်းဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်တီႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ 20. တူင်ႉၼိုင်ႁဵတ်းၼႄ မိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ 21. လၢတ်ႈသဵင်ဝၢၼ်ၸူး။ 22. ယွမ်းတူဝ်သေလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇ။ 23. ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼႄ ၵႄႈၵၢင်ပိူၼ်ႈ။ 24. ယုမ်ႉၶူဝ်ၼႄ။ 25. ၸၢႆႉတႃတူၺ်းႁိုင်ႁိုင်။ 26. ဝိတ်းၵုမ်ႇၵူၼ်ႈၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလူင်းလူင်း။ 27. ၶွၼ်းၼႄပွတ်းတွၼ်ႈဢၼ်သိူပ်ႇလပ်ႉ။ 28. ဢႃႈၶႃၼႄ။ 29. တုပ်ႇၶႃၼႄ။ 30. ၼႄႁွင်ႈၼူမ်း။ 31. ၼႄ...

 ၵႃႈၶၼ်ပၺ်ႇၺႃႇၼႆႇ ပေႃးဢိုပ်းၶဝ်ႈမႃး ၸင်ႇႁူႉ။ ၵႃႈၶၼ်ငိုၼ်းၶမ်းၼႆႉ ပေႃးၵွတ်းၽၢၼ်မႃး ၸင်ႇႁူႉ။ ပႃႈၶၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ ပေႃးၸူဝ်ႈၶူပ်ႇယႂ်ႇ မႃး ၸင်ႇႁူႉ။ ၵႃႈၶၼ်တၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းၼႆႉ ပေႃးၺႃးပိူၼ်ႈတဵၵ်းတဵင်မႃး ၸင်ႇႁူႉ။  ထုင်းၵႂၢမ်းၶႄႇ = ပေႃးၶႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇၼိုင်ႈဝၼ်း ႁႂ်ႈဝႆႉၸူႉ။ ပေႃးၶႂ်ႈသိူဝ်း သႃႇၼိုင်ႈလိူၼ် ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း။ ပေႃးၶႂ်ႈသိူဝ်းၼႃႇၼိုင်ႈပီ ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇ ၶဝ်ႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈသိူဝ်းၼႃႇသိပ်းပီ ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ ပေႃးၶႂ်ႈသိူဝ်းသႃႇတေႃႇ ၸူဝ်ႈ ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇၵူၼ်း။  (ႁိတေႃပတေသ) ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းၵွတ်းၽၢၼ် = (ၵ) ၵွပ်ႈတၢင်းၶၢၼ်ႉ၊ (ၶ) ၵွပ်ႈၸူးငၢႆႈ ပႂ်ႉၵိၼ်ပိူၼ်ႈ၊ (င) ၵွပ်ႈတၢင်းပဵၼ်၊ (ၸ) ၵွပ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈ ၽၢတ်ႇတီႈၵိူတ်ႇ၊ (သ) မီးၵႃႈႁိုဝ် ၸူးၵႃႈၼၼ်ႉ၊ (ၺ) ၵွပ်ႈဢမ်ႇႁတ်း ႁၢၼ်။  (ဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ) ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးမေႃတူၺ်းတီႈလီ ၸိုင် တႃႇတေဢမ်ႇယူႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ ဢမ်ႇမီး။ ပေႃးတူၺ်းတၢင်းၽိတ်း မၼ်းၵူၺ်းၸိုင် တႃႇတေယူႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းဢမ်ႇမီး။  ဢွၼ်သႂ် = ပေႃးၶႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉလီႁၵ်ႉ ထုၵ်ႇလီၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵေႃႉႁၵ်ႉလီ ဢွၼ်တၢင်း။ ပေႃးၶႂ်ႈပဵၼ် ၵေႃႉပိူၼ်ႈႁၵ်ႉ ထုၵ်ႇလီၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈပဵၼ် ၵေႃႉ ႁၵ်ႉပိူၼ်ႈဢွၼ်တၢင်း။  ဢွၼ်သႂ် = ပ...

ၼႂ်းပီ 1945 ၸမ်သဵင်ႈ ၼၢင်းၾႃႉမိူင်းပွၼ်ၼွၼ်းၽေးလႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တင်း လၢႆ လႆႈၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်ႇမႃႇသႃႇ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႈႁူၺ်ႇ၊ ၸဝ်ႈၾႃႉသထူင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းပွၼ်ၶဝ် ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်။ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တႃႇလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းမိူင်းတႆး။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၵွပ်ႈပဵၼ်ပၢင်မႃႇသႃႇ လႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်လိုၵ်ႉလမ်ႇ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လႆႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸူးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ဝႃႈ "တႆးသူၼႆႉ မၼ်းသိုဝ်ႈယူဝ်းၼႃႇပူၼ်ႉ ၽႅဝ်လႄႈ တၢင်းႁူႉၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈတိုၵ်ႉၼုမ်ႇၼႃႇ တႃႇတေပွင်မိူင်းၼၼ်ႉ ပႆႇပဵၼ် လႆႈ၊ တႃႇတေၵႃႉၶၢႆၸူးၼွၵ်ႈမိူင်းၵေႃႈ သူၶဝ်ဢမ်ႇမီးတႃႈႁိူဝ်း၊ မိူင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ် ၼႃႈလိၼ်တၼ်လႄႈ ယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ႁဝ်းတေပူၵ်းတင်ႈပၼ်တႃႈႁိူဝ်းဝိၼ်ၵႂၢင်ႈ ၵႂၢင်ႈတီႈၵေးသီး တႃႇၵပ်းသိုပ်ႇၸူးၼွၵ်ႈမိူင်းဢိူဝ်ႈ။ ၸူဝ်ႈၵႃႈသူပႆႇပႄႉၵၢၼ်ပွင် မိူင်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေသွၼ်ပၼ်ၵၢၼ်မိူင်းသူ တေႃႇထိုင်သူပေႃးပႄႉတူဝ်ၸုၵ်းၸင်ႈ လႆႈႁင်းၶေႃ။ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ မၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇၼႃႇဢိူဝ်ႈ သူယူႇၸွမ်းႁဝ်းထႅင်ႈ 30 ပီ လႄႈ ႁဵတ်းပဵၼ်မိူင်းတူဝ်ႇမီႇၼိယၼ်ႇ (dominion) သေ ယူႇၵႂႃႇတေႃႇပေႃးပႄႉ တူဝ်လႄႈ" ၼႆယူႇ။ တီႈမႃး / ငိူၼ်ႈငဝ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈ ၽူႈထႅၼ်ႈတႆး၊ ...

မိူဝ်ႈပီ 1948 ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈတႆးဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႆႈလီလီ ၵုမ်ႇလႆႈၸူၺ်ႉႁဵၼ်းၸူၺ်ႉသွၼ် ယၢပ်ႇၸႂ်တႄႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၶဝ်ၸင်ႇဢၢၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈလိၵ်ႈတႆး တေဢဝ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈဢိင်း ၵလဵတ်ႈ မႃးတႅမ်ႈတၢင်လိၵ်ႈတႆး မိူၼ်ၼင်ႇ ka/ၵ kha/ၶ nga/င ၸိူင်ႉၼႆ။ မိူၼ် ၼင်ႇၶၢင်ဢမ်ႇမီးလိၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ဢဝ်လိၵ်ႈဢိင်ႈၵလဵတ်ႈႁဵတ်းပၼ်၊ ၶျၢင်းဢမ်ႇမီး လိၵ်ႈၵေႃႈ ၶဝ်ဢဝ်လိၵ်ႈၶဝ်ႁဵတ်းပၼ်။ တႆးၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၶဝ်ဢၢၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၼင်ႇလိၵ်ႈၶၢင်လႄႈၶျၢင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈတႆး၊ ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈတႆး ႁူမ်ႈပႃးၸဝ်ႈၾႃႉ တႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၽွမ်ႉၸွမ်းလႆႈလႃးလႃး။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ လႆႈႁုၼ်ႈ မုၼ်းမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢမ်ႇႁွၼ်ႇသုတ်ႉႁူၼ်ယွမ်းသင်သေ ၶတ်းၸႂ်သၢင်ႈလိၵ်ႈ တႆးမႃးၵေႃႈ ႁိုင်ယၢဝ်းၶၢဝ်းႁီး ၸဵမ်ႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် တႄႇ ဢဝ်လိၵ်ႈႁၢင်ႈတူဝ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈလူဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်မိူင်းၸူးလူင်ၼၼ်ႉ၊ သမ်ႉ မႃးလိၵ်ႈၵႆႇသၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈပၢၼ်မိူင်းၸူးလူင်ပၢၼ်လႃႈလႄႈပၢၼ်မိူင်းဢၢႆႈလၢဝ်း၊ သမ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈတူဝ်ယၢဝ်း မိူဝ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ ဢမ်ႇ ၼၼ် တႆးႁူၵ်းမိူင်းၶိူဝ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 728၊ သမ်ႉၶိုၼ်း...

ဝၢႆးသေမိူင်းတႆး တူၵ်းသုမ်းပၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇဢိင်းၵ လဵတ်ႈၶဝ် လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ တေၶိုၼ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းၽႂ်မၼ်း ၶိုၼ်းလႆႈ ၽွင်းငမ်းမိူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပုၼ်ႈတႃႇတေပၼ်ႁႅင်းပွင်ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ၽွင်း ငမ်းမိူင်းၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၸင်ႇၶိုၼ်းတမ်းဝၢင်းပၼ် မၢႆမီႈပိုၼ်ႉငဝ်ႈသိပ်း ၶေႃႈသေ ၸင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ 1. လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈၾႃႉၼႆႉ တၵ်းလႆႈပဵၼ်တၢမ်ႇတၢႆ။ 2. လွင်ႈဢဝ်ၵူၼ်းတၢႆၼႆႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇတၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ။ 3. လွင်ႈဢၢၼ်းၶႃႈတူဝ်တၢႆၼႆႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈၸဵတ်းပီ လႄႈ လွင်ႈ ဢၢၼ်းၶႃႈပိူၼ်ႈတၢႆသမ်ႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ လေႃးတၢမ်ႇငိုၼ်း သွင် လွင်ႈယဝ်ႉ။ 4. လွင်ႈၸူၼ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ ပႅတ်ႇပီ။ 5. လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလႆႈၸဵပ်းသႅပ်ႇၼႆႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇငိုၼ်းသွင်ပၢၵ်ႇ။ 6. လွင်ႈၵၼ်ႉၸၼ်ၼၢင်းယိင်းၼႆႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈၸဵတ်းပီ လႄႈ တၢမ်ႇငိုၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇ။ 7. လွင်ႈလၵ်ႉ လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉ(ပူၼ်ႉပႅၼ်)ၵူၼ်းသႅၼ်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ တၵ်း လႆႈၺႃးတၢမ်ႇငိုၼ်း၊ လႄႈ တၵ်းလႆႈသၢႆႈတႅၼ်းၶိုၼ်း။ 8. လွင်ႈၵူတ်ႉမေးပိူၼ်ႈၼႆႉ တၵ်းၺႃးတၢမ်ႇငိုၼ်းသၢမ်ပၢၵ်ႇ။ 9. လွင်ႈဢၢၼ်းတေပူၼ်ႉပႅၼ်(ႁဵတ်းဢမ်ႇလီ)ပိူၼ်ႈၼႆႉ တၵ်းလႆႈၺႃးတ...

[1] တိုၵ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈပႅတ်ႉလႅၼ် ႁိပ်ႇၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင် ပႄႉ ၵိၼ်ႁိမ်ၵိၼ် ၶွင်လၢႆၵူၼ်းမိူင်းတႆး။ [2] တိုၵ်းပႅတ်ႈဝႃႇတ ၸုမ်းၶိူဝ်းၵူၼ်းလူင် ဢၼ်ၸၢင်ႈဢိုၼ်ၵိၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸုမ်းဢွၼ်ႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽႃႇသႃႇၽိင်ႈငႄႈၸူမ်ႁၢႆ။ [3] တိုၵ်းပႅတ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ႁွၵ်ႇလၢပ်ႇသေ မႃးႁိပ်ႇၼဵၵ်း ႁိမ် ဢဝ် ၼမ်ႉလိၼ်မိူင်းတႆး။ [4] တၵ်းၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်းမႄး ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်မိူင်းသဝ်း ၶေႃ။ [5] တၵ်းတေပူၵ်းပွင် ၶွင်လီၽိင်ႈငႄႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈၶိူဝ်းတႆးတင်းလၢႆ။ [6] တၵ်းပူၵ်းပွင်ၸွမ်းတြႃး ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းတၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးတင်းလၢႆ။ [7] ၸိုင်ႈမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်လႆႈဢူၺ်းလီၵၼ်ၼၼ်ႉ တၵ်း ၵေႃႇသၢင်ႈၶိုင်ပွင်။ တီႈမႃး / ငိူၼ်ႈငဝ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈ ၽူႈထႅၼ်ႈတႆး၊ တႅမ်ႈ လိူတ်ႈပိုၼ်းၸိုမ်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး (ၵေႃတႆး) ၶပ်းၶိုင်ပိုၼ်ႈဢွၵ်ႇ၊ ၼႃႈ 133။

[1] မိူင်းတႆးၼႆႉ တိုၼ်းပဵၼ်မိူင်းသဝ်းၶေႃ ၵိုၵ်းၶိူဝ်းတႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵေႃႇႁႅၵ်ႈ ၶိူဝ်းၵူၼ်းသေ မီးမိူင်းႁွမ်းၼမ်လၢႆ ၼႂ်းလိုမ်ဢေးသျႃးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်း ဢွၵ်ႇပေႃးၸွတ်ႇလူင်ၵႂႃႇၵူႈငွၼ်ႈ။ [2] ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈ 26/11/1885 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်သိုၵ်းလူင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပလိၼ်း တႃးၵၢၸ်ႉ တီႉဢဝ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ တီႈမၢၼ်းတလေးသေ သိမ်းဢဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ။ ထိုင်မႃးပီ 1886-87 ၸင်ႇ ဢင်းၵိတ်ႉဢဝ်ႁႅင်း သိုၵ်း 32000 သေ ၶဝ်ႈသိမ်းမိူင်းတႆးၵူႈတီႈ၊ ဢမ်ႇသိမ်းလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ ၶဝ် လႆႈတိုၵ်းဢဝ်ႁိုင်သၢမ်ပီၵွၼ်ႇ။ [3] ထၢတ်ႈၸႂ်တႆးၼႆႉသမ်ႉ တိုၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်းႁင်းၶေႃလႄႈ ပေႃး ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းၶဝ် ၶုၼ်ၶဝ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းၸိုင် ၶဝ်ၶိုၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပႅတ်ႈၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်း။ ၼႂ်းသၢမ်ပီၼၼ်ႉ ဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်တိုၵ်းသိမ်းဢဝ် မိူင်းတႆးလႆႈယဝ်ႉသေတႃႉ ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ် ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃးတီႈၼိုင်ႈ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ တီႈမႃး / ငိူၼ်ႈငဝ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈ ၽူႈထႅၼ်ႈတႆး၊ တႅမ်ႈ လိူတ်ႈပိုၼ်းၸိုမ်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး (ၵေႃတႆး) ၶပ်းၶိုင်ပိုၼ်ႈဢွၵ်ႇ၊ ၼႃႈ 131။

ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢၼ်ပွင်သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ပေႃးတေလီငၢမ်း လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈ သိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉလႆႈၸီႉသင်ႇဝႆႉ ပၵ်းပိူင်သီႇတိၼ်ၽိူၼ်တမ်းမၼ်ႈ ၸွတ်ႇတူဝ်ႈဢ ၼႃႇၸၵ်ႈယဝ်ႉ။ [1] လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼုမ်ႇတႆးၵူႈၵေႃႉ တေဢမ်ႇလႆႈယူႇလၢႆ၊ တေလႆႈလဵၼ်ႈၵေႃႉ ၵၼ် ပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်းဝႆႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃၵူႈၵေႃႉ တေလႆႈမေႃလိၵ်ႈဝႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ယၢမ်းတၼ်းမႃးၵေႃႈ တေလႆႈသွၼ် ဢဝ်လၢႆးသႅၼ်ႉႁႂ်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ။ [2] ၵႄႇ၊ ၵၢင်ႉ၊ သိုင်ႇ၊ ၵိၼ်မိူင်း လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်တင်းလၢႆၼၼ်ႉ တေလႆႈ ၸွႆႈၵၼ်ၽိုၵ်းပၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လၢႆးၶွၼ်ႉ၊ လၢႆးလၢပ်ႇ၊ လၢႆးလႅဝ်း၊ လၢႆးႁွၵ်ႇ တႄႇၵႂႃႇ ၵူႈဢိူင်ႇၵူႈဝၢၼ်ႈ။ [3] ၵမ်ႉထႅမ် ဢမ်ႇၼၼ် ပိုတ်ႇတၢင်းပၼ် ၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈလႅၼ်ႇလိၵ်ႈၶဝ် ႁႂ်ႈ လႆႈတႅမ်ႈမၢႆ၊ ဢုပ်ႇၶႆႈပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးမေႃၶဝ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်။ [4] ႁႂ်ႈပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်း ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၸွမ်းၾိင်ႈၾႃႉႁႂ်ႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ။ တီႈမႃး / ငိူၼ်ႈငဝ်ႈပိုၼ်းတႆး လႄႈ ၽူႈထႅၼ်ႈတႆး၊ တႅမ်ႈ လိူတ်ႈပိုၼ်းၸိုမ်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး (ၵေႃတႆး) ၶပ်းၶိုင်ပိုၼ်ႈဢွၵ်ႇ၊ ၼႃႈ 86-88။

ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်းမၼ်းၸဝ်ႈ သမ်ႉပေႃးတေႁူႉမေႃလိၵ်ႈ လၵ်းလႅမ်သႅမ်းၵႃႈ ပဵၼ်ၽူႈပွင်မိူင်း ဢၼ်မီးထၢၼ်ႈတၢင်းႁူႉသေ ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈ မိူင်းၵႂႃႇ တႃႇႁိူဝ်ႈႁိူင်းမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတေလႆႈပဵၼ်ထၢၼ်ႈ မီးတၢင်းႁူႉ ၵွၼ်ႇၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈၸႅၵ်ႇထၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ပဵၼ်သီႇထၢၼ်ႇသေ ႁႂ်ႈပဵၼ် ပိူင်လၵ်းငဝ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းတႆးၵူႈၵေႃႉၵူႈမိူင်း တေလႆႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း။ ဢိင်ၼိူဝ် ထၢၼ်ႈၵူၼ်းသီႇထၢၼ်ႈၼႆႉသေ တေပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၵႂႃႇ တႃႇၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃမိူင်း မိူဝ်းၼႃႈ။ ထၢၼ်ႈၵူၼ်းသီႇထၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉၸမ်ႉ- [1] ၸိူဝ်းသႅၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ တႄႇဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ တေႃႇထိုင်ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇ သၢဝ်းၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈပဵၼ်ထၢၼ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆး မေႃၵူႈၵေႃႉ။ တေဢမ်ႇလႆႈၸႅၵ်ႇၽႄဝႃႈ ပဵၼ်ယိင်းပဵၼ်ၸၢႆးသေ တၵ်း တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ႁႂ်ႈမေႃၵၼ်ဝႆႉၵူႈၵေႃႉၵေႃႉ။ [2] ပဵၼ်ၵူၼ်းသႅၼ်းၸူဝ်ႈၶူပ်ႇ 20-40။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းတေဢမ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၶၢၼ်ႉၵူၼ်းဢိူၼ်၊ တေလႆႈဢွၵ်ႇတႃႈပႆတၢင်း ၵႂႃႇၸူးမိူင်းတႂ်ႈမိူင်း ၼိူဝ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပုၼ်ႈတႃႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း။ [3] ၸူဝ်ႈၶူပ်ႇ 40-50။ ႁႂ်ႈလႆႈၸွႆႈသၢင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ႇ၊ ပဵၼ်ႁူ ပဵၼ်တႃပၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ။ ပဵၼ...

ၸၼ်ႉတႃႈၶၼ် ဢၼ်မီးလွင်ႈမၢႆတွင်းၸွမ်း ၶိူဝ်းသိူဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ- [1] သိုၵ်းႁၢၼ်ႁူၵ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈဢူဝ်ႉ။ [2] သိုၵ်းႁူၵ်းဢူဝ်ႉ (သိုၵ်းႁၢၼ် 25) ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈႁူဝ်။ [3] သိုၵ်းႁႃႈႁူဝ် (သိုၵ်းႁၢၼ် 126) ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈမူဝ်ႇ။ [4] သိုၵ်းႁႃႈမူဝ်ႇ (သိုၵ်းႁၢၼ် 625) ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈမူင်။ [5] သိုၵ်းႁႃႈမူင် (သိုၵ်းႁၢၼ် 3125) ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၼိုင်ႈႁူမ်ႇ။ [6] ၼိူဝ်ႁူမ်ႇတင်းလၢႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ် တၢဝ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် သိူဝ် ၵႂၢၼ်းပွင် ယဝ်ႉ။ ၼိုင်ႈမူင်ၼႆႉ မိူၼ်တင်း ႁဵင်၊ ပုၼ်ႈၽွၼ်းမူင်သမ်ႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇသၢႆၼမ်ႉသေ ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းႁဵင်သမ်ႉ ပဵၼ်ၽၢႆႇသၢႆၵွင်းယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂၢၼ်းပွင်ၵူၼ်းသိုၵ်းၼႂ်းထၢၼ်ႈတင်း ၼမ် တေႃႇၼိုင်ႈႁဵင်ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႇၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉဝႃႈ ႁုင်ႉ ၼႆၵေႃႈမီး၊ မၼ်း မိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း၊ ပဵၼ်ၸၼ်ႉတပ်ႉၵွင်မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ သိပ်းႁူမ်ႇၼႆႉ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈ ဢဝ်တၢဝ်ႉၼိုင်ႈ ၵႂၢၼ်းၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလၢတ်ႈလွင်ႈၸၼ်ႉသိူဝ်ၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်းယူႇတီႈၼိူဝ်ပိူၼ်ႈ ယႂ်ႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈတင်းလၢႆၵူႈၸၼ်ႉၸၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်း ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၸၼ်ႉ တႃႈၶုၼ်ၽၢႆႇသၢႆၵႂၢၼ်းသိုၵ်းတႆး ပၢၼ်မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈပွၵ်ႈၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တီႈမႃ...

ၸိုဝ်ႈမွၵ်ႇဢၼ်ဢဝ်ၵွပ်ႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်း ယွတ်ႈမႆႉၶွႆႇ ဢုၵ်ႉၸႃႇၶူဝ်းၶွင်လိူင်ႇမၢၵ်ႈ ယွတ်ႈမႆႉၺွင်ႇ ၶုၼ်တၵ်းႁၵ်ႉႁဝ်း ယွတ်ႈမႆႉလိူဝ်ႇ တၵ်းၶျၢမ်ႇသႃႇလီပဵၼ် ယႃႈၽႅတ်ႈ ဢသၢၵ်ႈတၵ်းယိုၼ်းယၢဝ်း ယွတ်ႈမႆႉသပေႇ တၵ်းယူႇလီၽေးၵၢင်း (တီႈမႃး - သြႃႇၸၢႆးၶမ်းၶွင်ႇ (လၢင်းၶိူဝ်း)၊ (ၵဵပ်း 21.10.2024)

ၽၢင်ႁၢင်ႈႁိူၼ်း ၸိုဝ်ႈႁိူၼ်း ၽွၼ်းလီ/ၸႃႉ ၸၼ်ႉတႂ်ႈသုင်လိူဝ်ၸၼ်ႉ ၼိူဝ်။ ႁိူၼ်းၶဵတ်ႇၸုၵ်း။ ၸၢင်ႈၽၢၼ်ၶၢၼ်ၸႂ်။ ၸၼ်ႉတႂ်ႈတႅမ်ႇလိူဝ်ၸၼ်ႉ ၼိူဝ်။ ႁိူၼ်းတဝ်ႇၸုၵ်း။ တၢင်းပဵၼ်ၼမ်။ ၸၼ်ႉတႂ်ႈ/ၼိူဝ်ပဵင်းၵၼ်။ ႁိူၼ်းဝူဝ်းၸုၵ်း။ ၵတ်းယဵၼ်သိူဝ်းသႃႇ။ တႅၵ်ႈဢဝ်တီႈလိၼ် ၶိုၼ်ႈထိုင်ပိုၼ်ႉႁိူၼ်း၊ တႅၵ်ႈဢဝ်တီႈပိုၼ်ႉႁိူၼ်း ၶိုၼ်ႈထိုင်ပၢႆ ၶိုဝ်ႇ၊ တႅၵ်ႈဢဝ်တီႈၶိုဝ်ႇ ၶိုၼ်ႈထိုင်ၸွမ်ႁိူၼ်းတႃႉ။ (တီႈမႃး - သြႃႇၸၢႆးၶမ်းၶွင်ႇ (လၢင်းၶိူဝ်း)၊ (ၵဵပ်း 21.10.2024)

ၼိူဝ်တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေပၼ်ႁႅင်းယွၵ်ႈမွၼ်ႇ ႁႂ်ႈ ပႄႉပုၼ်ႈတႆး၊ ယိပ်းၵုမ်းၼိူဝ်တႆးၼၼ်ႉ တႆးသမ်ႉတေလႆႈဝႆႉၸႂ်ၼိူဝ်ၶဝ်ၸိူဝ်ႉႁိုဝ်?။ တၵ်းလႆႈဝူၼ်ႉလိုၵ်ႉ၊ တူၺ်းယၢဝ်း၊ ႁၼ်ၵႆတႃႇၶဝ်၊ ဝႆႉမိူၼ်ၼွင်ႉသေ ၸႂ်ၵႂၢင်ႈတေႃႇ ၶဝ်၊ မူၼ်ႉမႄးၶဝ်ႈႁႃသူၼ်းတုမ် ၶဝ်တိၵ်းꧦ။ တၵ်းလႆႈဝႆႉၸႂ်ၸွမ်း ယ ႁူၵ်းတူဝ် (ၸႂ်ၼိမ်ယဵၼ်၊ ၸႂ်ယိုၼ်းယၢဝ်း၊ ၸႂ်ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ၊ ၸႂ်ယွၼ်ႇယၢၼ်း၊ ၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ၵႂ်ႈ၊ ၸႂ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်)  တေႃႇၶဝ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ပၼ်သုၼ်ႇလႆႈတိုဝ်ႉတၢင်းၶဝ်လူဝ်ၵဝ်ႇ၊ ပၼ် တၢင်းမုင်ႈမွင်းၶဝ် လိူဝ်သေၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ ပေႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁဵတ်းတႅပ်းသီႇတႅပ်း၊ ယႃႉသီႇယႃႉ၊ ဢိုၼ်သီႇဢိုၼ်ၵေႃႈ ႁဝ်း တၵ်းလႆႈမီး ၵႂၢင်ႈသီႇၵႂၢင်ႈ၊ ႁႄႉသီႇႁႄႉ၊ လူမ်ႈသီႇလူမ်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇမီးၼၼ်ႉ ယူႇ တီႈမေႃႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။ တႃႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၵေႃႈ တၵ်းလႆႈမီးႁႅင်းႁႃႈ ႁႅင်း (ႁႅင်းၵူၼ်း၊ ႁႅင်းၸႂ်၊ ႁႅင်းၶူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ်၊ ႁႅင်းၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ႁႅင်းငိုၼ်း)။ တႃႇႁႂ်ႈ ၸုမ်းၽၢႆႇလဵဝ်မီးႁႃႈႁႅင်းတဵမ်ထူၼ်ႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈလႄႈ ႁူႉၵႃႈတေ လႆႈပိၼ်ႇပႆႇ ၸွမ်ႈထႅမ်ၵပ်းသၢၼ် ႁွမ်းမိုဝ်းၵၼ်။ တွၼ်ႈတႃႇလူင်ႉလႅင်းႁွမ်းမိုဝ်း ၵၼ်ၵေႃႈ တၵ်းလႆႈတိတ်းတေႃႇၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ (တီႈမႃး - ၵွ...

မၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶႆႈၼႄယိူင်းမၼ်းဝႆႉဝႃႈ - မိူင်းတႆးၼႆႉသမ်ႉ လမ်းလၢႆးမၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်။ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းဝၽွမ်ႉႁူမ်ႈၼႆႉ ပေႃး တႅၵ်ႈၵၼ်တင်းတၢင်ႇၸုမ်းၸိုင် တိုၵ်ႉမီးႁႅင်းယႂ်ႇၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ၶဝ်မီးဝဵင်းလူင်ၶဝ် ႁင်းၵူၺ်း ဢိၵ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈႁင်းၶဝ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ဝၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းဢၼ်ႁဝ်း တၵ်း လႆႈယႃႉလႅဝ်ပႅတ်ႈဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ။ ဝၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ ပၢႆးပၺ်ႇသင်ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉလူၺ်ႈၸုမ်းၶႄႇၵူၼ်းႁၢႆႉ တင်းၵႄႇယႃႈမဝ်းၵမ်ၶဝ်ၵူၺ်း၊ လႆႈ ထုၵ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ပဵၼ်ၸၢၵ်ႇယိူဝ်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်ဝႆႉ။ 1. တၵ်းလႆႈပူတ်းပွႆႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝ ပူၼ်ႉဢွၵ်ႇတႂ်ႈမိုဝ်းၸုမ်းၵႃႉယႃႈ။ 2. ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈႁဝ်း မီးၶႄႇၶၢႆႉၶဝ်ႈမႃးယူႇဝႆႉ မွၵ်ႈၼိုင်ႈလၢၼ်ႉ၊ ၵမ်ႉၼမ် ယူႇယၢၼ်ႇၵုင်ႇ၊ မၼ်းတလေး၊ တွင်ႇၵျီး လႄႈ လႃႈသဵဝ်ႈ။ ၶႄႇၸိူဝ်းၼႆႉ ဢဝ်ဝႂ်ၶၢမ်ႈမိူင်းပွမ်သေ ၶဝ်ႈမႃးၵမ်ႉၼမ် ပဵၼ်ဝႆႉၵူၼ်းသွင်မိူင်း။ ယွၼ်ႉ ၼၼ် တေလႆႈထွတ်ႇထွၼ်ပႅတ်ႈ သုၼ်ႇလႆႈၸၢဝ်းမိူင်း(citizenship) ၶဝ်။  3. ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ တၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း (ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတႆး) ႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ မီး ၼမ်လိူဝ်တႆး။ ႁဝ်းတၵ်းလႆႈပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ၼမ် ၵွပ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းမီး သတ်ႉၸႃႇတေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈႁဝ်း မီးၼမ်လိူဝ်တႆး။ တႆးၼႆႉ မီးသတ...

တီႈၼႆႈၼႆႉ လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉလႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးလီ ၸီႉၼႄ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႂ်ႈၸီႉၼႄဝႃႈ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၵႆႉထတ်းသၢင်ဝႃႈ- လွင်ႈ ယူပ်ႈယွမ်းၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၸိူဝ်းလႂ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း။  ၶႂ်ႈဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႉလဵဝ်ဝႃႈ၊ ဢမ်ႇပေႃးၶႂ်ႈထွမ်ႇ/ၶႂ်ႈဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ပိူၼ်ႈ။  မေႃႁဵတ်းယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇသူႈမေႃတူၺ်း၊ (ဢမ်ႇထတ်းသၢင်မႄး ၶိုၼ်း)။ လၢတ်ႈတႄႉ- ဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈ ပႃးၵၼ်ပဵၼ်၊ ႁဵတ်းတႄႉ- ဢဝ်ၵဝ်ဝႃႈ ပႃး ၵၼ်ပဵၼ်။  လၢတ်ႈတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၵႆႉဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၸိမ်လၢတ်ႈ ၸွမ်းၼႃႇၽႅဝ်။  (မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ) ပေႃးဢမ်ႇမဝ်းလဝ်ႈတႄႉ ႁၵ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉၼႃႇ၊ ပေႃးမဝ်း တႄႉ ဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်။  ဢမ်ႇမီးပိူင် သမ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်းပိူင်။ မီးပိူင်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း၊ ၾူၼ် ႁူဝ်ႈၸွမ်မၼ်း။ (တီႈမႃး - ၵွၼ်းၶေႃ၊ Vol. 25, No 245, June 2008, 50 ပီဝၼ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင် ဢႅပ်ႇၸမ်ႈယၢမ်းလဵဝ် (2)၊  ၼႃႈ 10-11။ (ၵဵပ်း 25.8.2024)

မိူဝ်ႈ 1987 ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈ ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈပူတ်းပွႆႇမိူင်းတႆးၵေႃႈ တၵ်းလႆႈပူတ်းပွႆႇမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ ၼွၵ်ႈသေၼၼ်ႉ ပေႃး တူၺ်းပၢႆးတိုၵ်း(မႁႃႇပိဝ်ႇႁႃႇ) ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈၼႃႈၵေႃႇတင်ႈၶွင်ႇသီႇ ၸိုင်ႈတႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ TRC (1984) ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းပႃႈတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ - 1. ယႃႇႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်းတႆး လႆႈတူၵ်းသုမ်းၸူမ်ႁၢႆ။ 2. ႁႂ်ႈၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ 3. ပိုင်ႈဢိင်ပီႈၼွင်ႉထႆး/လၢဝ်း။ 4. ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းတႆး။ 5. ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ။ 6. ၶဝ်ႈႁႃၵူႈမိူင်းꧦ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈၸမ်ၸႂ်ၵၼ်။ ထွႆႈၵႂၢမ်းဝႃႈ "ၵွၼ်းၶေႃ" ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉၵႃႈလႂ်။ (တီႈမႃး - ၵွၼ်းၶေႃ၊ Vol. 25, No 245, June 2008, 50 ပီဝၼ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပိုၼ်းပိုၼ်ႉလင် ဢႅပ်ႇၸမ်ႈယၢမ်းလဵဝ် (2)၊  ၼႃႈ 10။ (ၵဵပ်း 25.8.2024)

ၶိူင်ႈပိူင် (characteristics) ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ဢၼ်လၢႆၽၢႆႇလၢႆၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ် ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼႆႉ ၸိုင်ႈတႆးတၵ်းပဵၼ် - 1. လွၵ်းပိူင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်။ 2. လွၵ်းပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ ဢၼ်ၽႄဢႃႇၼႃႇပၼ်ၸေႈမိူင်း။ 3. ဢႃႇၼႃႇၸိၵ်းၸွမ် (sovereignty) လုၵ်ႉတီႈၵူၼ်းမိူင်းမႃး။ 4. ပေႃးပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇတႄႇ တေၶဝ်ႈႁူမ်ႈ။ 5. ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး မီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်။ 6. ႁပ်ႉႁွင်းသုၼ်ႇလႆႈၸုမ်းၸၢဝ်းဢေႇ (minority)။ 7. ႁပ်ႉႁွင်းသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း လႄႈ သုၼ်ႇလႆႈၼၢင်းယိင်း။ 8. ယိပ်းတိုဝ်းလွၵ်းပိူင်လၢႆပႃႇတီႇ။ 9. ၸႂ်ႉတိုဝ်းလွၵ်းပိူင်ဢမ်ႇဢိင်သႃႇသၼႃႇ။ (တီႈမႃး - ၵွၼ်းၶေႃ၊ Vol. 27, No 267, June 2010, ပိူင်ငဝ်းပိုင်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး (ယုၵ်းယၢင်ႇ) ပွၵ်ႈၵမ်း 2 လၢႆးၽႃႇသႃႇဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ၊ ၼႃႈ 8)

သင်ၸိူဝ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈၸႂ်ၵႂၢင်ႈတူၺ်းၵႂၢင်ႈတႄႉ - • တၵ်းလႆႈၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း လူၺ်ႈမၢႆမီႈ ဢၼ်တင်းၼမ်လႆႈၸႂ်။ • တၵ်းဢဝ် လၢႆးၵတ်းယဵၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇ ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းယူႇ ၼၼ်ႉသေ ႁႃတၢင်းၶိုၼ်းလီၵၼ်။ ပေႃးလီၵၼ်ၶိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈမီး သိုၵ်းသိူဝ်သင်ထႅင်ႈ။ • လူတ်းယွမ်းႁႅင်းသိုၵ်း။ • ပၼ်သုၼ်ႇလႆႈၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇသေ သိုဝ်ႉဢဝ်ႁဵတ်းယႃႈယႃ။ • ပေႃးၼၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၸင်ႇလီၶိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇမိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵ လဵတ်ႈ။ မၢင်ၽဝ်ႇ ၶေးၸၢင်ႈလီလိူဝ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ (တီႈမႃး - ၵွၼ်းၶေႃ၊ Vol. 27, No 267, June 2010, ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်း ၵမ်၊ ၸၢႆးၶမ်းၸမ်ႈ၊ ၼႃႈ 5)

ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈယၢမ်ႈထၢမ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇယႃႈၵေႃႉၼိုင်ႈဝႃႈ ၵွပ်ႈသင်လႄႈၽုၵ်ႇ?၊ မၼ်း ၸဝ်ႈတွပ်ႇပၼ်ၼႆႉ လီတွင်းမၢႆသႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉတႄႉꧦ။ "ပေႃးၵဝ်ၶႃႈဢဝ်သဵမ်ဝဵၵ်ႉၶဝ်ႈလိၼ် မိူင်း ႔ ၵမ်းၼႆႉ - 1. ၵမ်းထီႉၼိုင်ႈ တႃႇလဵင်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ 2. ၵမ်းထီႉသွင် တႃႇလဵင်ႉသိုၵ်းတၢင်ႇၸုမ်း။ 3. ၵမ်းထီႉသၢမ် တႃႇၵမ်ႉၸွႆႈၽတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ၊ ၵၢၼ်ၵိၼ်လူႇလူႉတၢႆ၊ ဢိၵ်ႇ ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ။ 4. ၵမ်းထီႉသီႇ ၸင်ႇပဵၼ်တႃႇလဵင်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး။ (တီႈမႃး - ၵွၼ်းၶေႃ၊ Vol. 27, No 267, June 2010, ဝၼ်းသၢၼ်ၶတ်းယႃႈမဝ်း ၵမ်၊ ၸၢႆးၶမ်းၸမ်ႈ၊ ၼႃႈ 5)

1. ဢွင်ႈတီႈလီ ၶႅမ်ႉသေလၢၼ်ႉယႂ်ႇ။ 2. ၵုၼ်ႇၵႃႉလီ ၶႅမ်ႉသေဢွင်ႈတီႈလၢၼ်ႉ။ 3. ပေႃးၶၢႆၵၢတ်ႇ ႁႂ်ႈမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝၢၼ်။ 4. လၢၼ်ႉၶၢႆသုၵ်ႉသၵ်ႉဢိတ်ႉၼိုင်ႈ ၶၢႆလီသေလၢၼ်ႉၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ (လၢၼ်ႉယူဝ်းꧦ ပိူၼ်ႈႁတ်းၶဝ်ႈ)။ 5. ဢမ်ႇလမ်းၸွမ်းလင်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ (သုၵ်ႉသၵ်ႉၵူၼ်းသိုဝ်ႉၼႃႇပူၼ်ႉတီႈ)။ 6. သိူၵ်ႈသမ်ႇၵူၼ်းသိုဝ်ႉဢေႇ ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉၼမ် (မိူဝ်းၼႃႈ ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ ဢေႇ ၸၢင်ႈမေႃသိုဝ်ႉၼမ်)။ 7. ယႃႇပေလႃႇ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇၼႃႈၵူၼ်းသိုဝ်ႉ (ၽႂ်ၵေႃႈမီးမႃႇၼ)။ 8. ႁႂ်ႈငိုၼ်းၶဝ်ႈၽႂ်း (ႁႂ်ႈငိုၼ်းၶဝ်ႈမၢၼ်ႇꧦ၊ ယႃႇႁႂ်ႈမၼ်းၶၢတ်ႇ)။ 9. ယႃႇႁႂ်ႈၶူဝ်းၶၢႆၶၢတ်ႇ (ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးသိုဝ်ႉပွၵ်ႈၼိုင်ႈဢမ်ႇမီး၊ တၢင်ႇပွၵ်ႈ ပိူၼ်ႈတေၵွႃႇသိုဝ်ႉတၢင်ႇတီႈ)။ 10. ႁႂ်ႈၵႃႈၶၼ်ၵုၼ်ႇပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ် (ယႃႇႁဵတ်း ၵေႃႉၼႆႉမႃးသိုဝ်ႉသွင်ပၢၵ်ႇ၊ တၢင်ႇၵေႃႉမႃးသိုဝ်ႉ ယႃႇဝႆႉသၢမ်ပၢၵ်ႇ)။ 11. ယႃႇတဵၵ်းၶၢႆ ၵုၼ်ႇၵႃႉႁဝ်းပၼ်ၽႂ် (ၸၢင်ႈယႃႉၼမ်ႉၸႂ်ပိူၼ်ႈ)။ 12. ၼမ်ဢေႇဢမ်ႇဝႃႈ ပၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈပႃး (လၢႆးၸၼ်ၸႂ်)။ 13. ၶိုင်လၢႆးမႂ်ႇသေ ၸၼ်ၸႂ်ၵူၼ်းသိုဝ်ႉ။ 14. ၶူဝ်းသိုဝ်ႉၶူဝ်းၶၢႆလဵၵ်ႉယႂ်ႇဢမ်ႇဝႃႈ ၶတ်းၸႂ်ပၼ်ႁႅင်း (ၵုၼ်ႉၵႃႉႁဝ်း ဢဝ် တီႈလႂ်မႃးၵေႃႈ ဝႆႉမိူၼ်ၵၼ်)။

မၢင်ၸိူဝ်းၵိူတ်ႇမႃး …  တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ  တႃႇၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း  တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း (ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း)  တႃႇၼႂ်း/ၼွၵ်ႈဝၢၼ်ႈ  တႃႇၼႂ်း/ၼွၵ်ႈဢိူင်ႇ၊ တႃႇၼႂ်း/ၼွၵ်ႈမိူင်း  တႃႇတင်းမိူင်းတႆး  တႃႇၽႃႇသႃႇ သႃႇသၼႃႇ  တႃႇတင်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ၾိင်ႈထုင်းတႆးပုတ်ႉထ လႄႈ ပိုၼ်ႉႁူႉတၢင်းႁၼ်၊ ၸဝ်ႈဢေႃးဝႃႇတ (ၵဵပ်းႁွမ်တႅမ်ႈ) ၵိူတ်ႇမႃးတႃႇသင်၊ ၶေႃႈတၢၼ်ႊ လုင်းၸၢႆးၽႃႈ၊ ၼႃႈ 54၊ (ၵဵပ်း 3/3/2023)

(1) သိတ = ၶူဝ်ၼႃႈတေႃႉတႄႉၵီႈ (ယုမ်ႉ) (2) ႁသိတ = ၶူဝ်ယုမ်ႉယၢႆႈ ႁၼ်ႁိူၵ်ႇ (3) ဝိႁသိတ = ၶူဝ်ဢွၵ်ႇသဵင်ႁႃးꧦႁီးꧦ (4) ဢုပႁသိတ = ၶူဝ်ႁူဝ်ဝႃႇတူင်ႉယုၵ်းꧦ (5) ဢပႁသိတ = ၶူဝ်ၼမ်ႉတႃပေႃးဢွၵ်ႇ (6) ဢတိႁသိတ = ၶူဝ်ပေႃးပိၼ်ႈပူၵ်းပိၼ်ႈပၢၵ်း။ လၢႆးၶူဝ် မၢႆ 5 လႄႈ 6 ၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်လၢႆးၶူဝ်ၵူၼ်းထၢၼ်ႈတႅမ်ႇလႄႈ လီငိူင်ႉ ဝႄႈ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင် မၢႆ-7၊ ပီ 1999၊ လွင်ႈၶူဝ်ႁူၵ်းပိူင်၊ ၸဝ်ႈမူးသႅင် (ထုင်ႉၼၢင်းယီႈသႅင် ၵေႃႇ)၊ ၼႃႈ 35 (ၵဵပ်း 2/3/2023)

(1) မႃႉတူဝ်ၼႆႉ ပေႃးလႆႈႁၼ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉၸဝ်ႈမၼ်း) ငႃယုၵ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ "ၸဝ်ႈၵဝ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵဝ်ၵႂႃႇဢိူဝ်" ၼႆသေ တိုတ်ႉလေႃႉၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်။ (2) မႃႉတူဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉၸဝ်ႈမၼ်း) ယုၵ်ႉၼႄၵူၺ်းတႄႉ တေလႆႈတိုတ်ႉလေႃႉၵႂႃႇၼႆ ပႆႇပွင်ႇၸႂ်။ မိူဝ်ႈလႂ်ၸဝ်ႈမၼ်းဢဝ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉ) တွႆႇသႂ်ႇလွႆးꧦ "ၽႅပ်ႉ" ၼႆလူးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်။ (3) မႃႉတူဝ်ၼႆႉ လႆႈႁၼ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉၸဝ်ႈမၼ်း) ယုၵ်ႉၼႄၵူၺ်းတႄႉ တေလႆႈတိုတ်ႉလေႃႉၵႂႃႇၼႆ ပႆႇပွင်ႇၸႂ်။ ၸဝ်ႈမၼ်းဢဝ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉ) တွႆႇသႂ်ႇလွႆးꧦၵေႃႈ ပႆႇပွင်ႇၸႂ်။ မိူဝ်ႈလႂ်ၸဝ်ႈမၼ်း ပေႃႉသႂ်ႇႁႅင်းꧦၵွၼ်ႇ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်။ (4) မႃႉမၢင်တူဝ်သမ်ႉ ၸဝ်ႈမၼ်းဢဝ်ၸိူၵ်ႈၽႅတ်း (ၶွၼ်ႉ) ယုၵ်ႉငႃလႄႈသင်၊ ဢဝ်တွႆႇသႂ်ႇလွႆးꧦလႄႈသင်၊ ဢဝ်ပေႃႉသႂ်ႇႁႅင်းꧦလႄႈသင် ပႆႇပွင်ႇၸႂ်။ မိူဝ်ႈလႂ်ၸဝ်ႈမၼ်း ဢဝ်ၸိူၵ်ႈၼင် ၽတ်ႉပေႃႉႁႅင်း ထိုင်လုပ်ႇ၊ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇ သေၵွၼ်ႇ ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ "ၸဝ်ႈၵဝ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵဝ်ၵႂႃႇ" ၼႆ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-13၊ ပီ 2005၊ တႃႈၵုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ(ႁဝ်း)တိုၵ်ႉပဵၼ်သင်၊ သီႇရိ ဢွၼ်ႇ၊ ၼႃႈ 64 (ၵဵပ်း 1/3/2023)

 ပွတ်းၼႂ် = ယၢမ်းႁူဝ်ၼႂ် (မွၵ်ႈသီႇမွင်းပၢႆ) ၼၼ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈလုၵ်ႉမႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်တူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇ သုၵ်ႈၼႃႈယဝ်ႉ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇသပ်ပၺ်ၺုတသေ ယဵၼ်ႈတူၺ်း ၵေႃႉဢၼ်ထုၵ်ႇၶျွတ်ႈ (ၵေႃႉဢၼ်ၸၢင်ႈႁူႉႁၼ်ထမ်းလႆႈ) ၼႂ်းၸၵျဝရႃႇလူင်ၼႆႉ။ ပေႃးႁၼ်ယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတူၺ်းၶၢမ်းယၢမ်း သၢင်ႇထုၵ်ႇသေ ယေႃးၶိင်းၵႂႃႇၸူး။ ပေႃးမီးၸမ်တႄႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈတင်းၵႂႃႇ တုင်းသွမ်းသေ ၵႂႃႇၶျွတ်ႈဢဝ် မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵၼ်။ ပေႃးမီးၵႆသမ်ႉ ဝၢႆးတုင်း သွမ်း၊ သုင်းသွမ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇၶျွတ်ႈ။  ဝၢႆးသုင်းသွမ်း = ဝၢႆးတုင်းသွမ်းယဝ်ႉ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈယေႃးၶိင်းမိူဝ်းၶိုၼ်းတီႈ ဝတ်ႉသေ ၼင်ႈတီႈဢၼ်သိူဝ်ႇဝႆႉ၊ ပႂ်ႉထႃႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇရႁၢၼ်းၶဝ်ပေႃး သုင်းသွမ်းသေယဝ်ႉ မႃးတုမ်ၵၼ်မူတ်းၵွၼ်ႇ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸင်ႇႁေႃးသင်ႇ သွၼ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇႁႂ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸူးတီႈယူႇၽႂ်မၼ်းသေ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၶဝ်ႈမိူဝ်းၼႂ်းဝတ်ႉ။ ၶႂ်ႈလိုဝ်ႈတူဝ်ၵေႃႈ လိုဝ်ႈၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ။  ပွတ်းဝၼ်း = ဝၢႆးလိုဝ်ႈတူဝ်ၵႅပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ၶိုၼ်းလုၵ်ႉသေ ဢဝ်ၺၢၼ်ႇ မုင်ႈတူၺ်း ၼႂ်းၸၵျဝရႃႇၼႆႉထႅင်ႈ။ ဝၢႆးဝၼ်းၼႆႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်တၵႃႇယိင်း ၸၢႆး/ၶိင်းၼၢႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးထူပ်း မႃးထွမ်ႇထမ်းၸဝ်ႈ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈ ၸင်ႇႁေႃးပၼ် ထမ်းဢၼ်ၵိုင်ႇထိူၵ်ႈတီႈ၊ မိူဝ်ႈ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ တၢမ်း ၶမ်ႈ ဝၢႆးပိူၼ်...

1. ထၢင်ႇထိူမ် = ၸဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမေႃယုမ်ႇပိူၼ်ႈငၢႆႈꧦ၊ ၶဝ် "ထၢမ် ၶေႃႈထၢမ် ၸူးၶေႃႈတွပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶေႃႈတွပ်ႇ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇ ထတ်းသၢင်ၶေႃႈတွပ်ႇ"။ 2. တွပ်ႇထဵင် = ဢဝ်တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ ဢဝ်လႆႈထူပ်းမႃးၼၼ်ႉသေ တႅၵ်ႈ ၼိူင်း၊ တွပ်ႇထဵင်ၵၼ်။ 3. ၶူၼ်ႉၶႆႈ = ဢဝ်ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တွပ်ႇထဵင် ၶူၼ်ႉၶႆႈ။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-7၊ (သင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်-မိူင်းၵွၵ်ႇ-ၸိုင်ႈထႆး၊ ပီ 2019၊ ၵတ်း-တႃႈၵုင်ႈ၊ ၵပ်းသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵိုဝ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၸၢႆး ဢွင်ႇၶမ်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း (မိူင်းၵိုင်)၊ ၼႃႈ 22 (ၵဵပ်း 28/2/2023)

1. ၵူၼ်းလေႃးၽယႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သေ ႁူၺ်း။ 2. ၵူၼ်းမႃႇၼယႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁွမ်းမိုဝ်ႈဝႆႈ(ပၼ်လွင်ႈၼပ်ႉယမ်)သေ ႁူၺ်း။ 3. ၵူၼ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်လၢႆးၸွမ်းၸႂ်မၼ်းသေ ႁူၺ်း။ 4. ၵူၼ်းမီးပၺႃႇၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈတေႃႇသေ ႁူၺ်း။ 5. ဢူၺ်းလီၼၼ်ႉ ဝႆႉၸႂ်လီ (ၸႂ်ယႂ်ႇ/ယၢဝ်း)သေ ႁူၺ်း။ 6. ပီႈၼွင်ႉႁဝ်းၼၼ်ႉ ၼပ်ႉယမ်ၶဝ်သေ ႁူၺ်း။ 7. ၼၢင်းယိင်း လႄႈ ၵူၼ်းၸႂ်ႉသွႆၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်၊ ႁၵ်ႉႁွမ်ၶဝ်သေ ႁူၺ်း။ 8. လိူဝ်သေၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ လီၵႆႉလၢတ်ႈတေႃႇ ၶူဝ်ၸူးသေ ႁူၺ်း။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ လၢႆးပၢႆး ၵူၼ်း၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတဝမ်ႇသ၊ ၼႃႈ 66 (ၵဵပ်း 28/2/ 2023) (ႁိတေႃပတေ သ)

ၽၢႆႇပေႃႈ (ၼပ်ႉၶိုၼ်ႈ) 1 ၶိင်း + ဢွၵ်ႇ 2 ၶိင်းမွၼ်ႇ + ဢွၵ်ႇမွၼ်ႇ 3 ၶိင်းမႅၼ်ႇ  +  ဢွၵ်ႇမႅၼ်ႇ 4 ၶိင်းမိုၼ်ႉ + ဢွၵ်ႇမိုၼ်ႉ 5 ၶိင်းၸိုၼ်ႉ  + ဢွၵ်ႇၸိုၼ်ႉ 6 ၶိင်းသိုၼ်း  + ဢွၵ်ႇသိုၼ်း ၽၢႆႇမႄႈ (ၼပ်ႉၶိုၼ်ႈ) 1 ပူႇ + ၼၢႆး 2 ပူႇမွၼ်ႇ + ၼၢႆးမွၼ်ႇ 3 ပူႇမႅၼ်ႇ + ၼၢႆးမႅၼ်ႇ 4 ပူႇမိုၼ်ႉ + ၼၢႆးမိုၼ်ႉ 5 ပူႇၸိုၼ်ႉ + ၼၢႆးၸိုၼ်ႉ 6 ပူႇသိုၼ်း + ၼၢႆးသိုၼ်း ၽၢႆႇတႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ 7 သိုပ်ႇ 1 လုၵ်ႈ 2 လၢၼ် 3 လိၼ် 4 လွၼ် 5 လုၼ်ႉ 6 လိုၼ်း

ဢပေႇသီႇပိူင် = ၽုင်ႇၽဝ တီႈဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁွင်ႉ ဝႃႈ ဢပေႇ။ 1. ငရၢႆး = ၶူင်းဢၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်သေဢိတ်း။ 2. သတ်း = ၶူင်းဢၼ် ဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆႈ မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ (မိူၼ်ၼင်ႇ မူ မႃ ဝူဝ်း ၵႂၢႆး တႄႇၵႂႃႇ)။ 3. ပိၵ်ႉတႃႇ = ၶူင်းဢၼ် လွတ်ႈႁၢမ်းတၢင်းၵတ်းယဵၼ်း (လႆႈပဵၼ် ၽီလိပ်း ၽီႁုင် ၽိူဝ်ႉ ၽဵတ်ႇ ၸုင်ႈ တႄႇၵႂႃႇ။) 4. ဢသူႇရၵႄႇ = ပိၵ်ႉတႃႇလူင် ၸၼ်ႉဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းထိူၼ်ႇလိုၵ်ႉ လွႆ လူင်၊ ႁိမ်းၼမ်ႉသမ်ႇမုတ်ႉတြႃႇ၊ တီႈဢၼ်ၵႆၵူၼ်း၊ ဢိုပ်းတၢင်းၵိၼ်/ယမ်ႉ။ ၵၢပ်ႈသၢမ်ပိူင် = လွင်ႈလူႉႁၢႆတၢႆသုမ်းၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵပ်ၵ။ 1. ၵၢပ်ႈဢၼ်ဢိုပ်းယၢၵ်ႈသေ ၵူၼ်းလူႉႁၢႆတၢႆသုမ်းၼမ်။ 2. ၵၢပ်ႈဢၼ်ဢဝ်လၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈတိုၵ်းၽၼ်းၵၼ်သေ လူႉႁၢႆတၢႆသုမ်းၼမ်။ 3. ၵၢပ်ႈဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် မဵဝ်းဢမ်ႇယႃလႆႈၼၼ်ႉသေ လူႉႁၢႆတၢႆသုမ်း။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၶေႃႈပိုတ်ႇလႅင်းဢေႃးၵႃႇသ၊ ၸဝ်ႈဝႃႇယႃႇမ (မိူင်းၵၢဝ်၊ တၢင်ႉယၢၼ်း)၊ ၼႃႈ 39၊ (ၵဵပ်း 28/2/ 2023)

ရတၼႃႇ ပွင်ႇဝႃႈ "ၵႅဝ်ႈ"။ ရတၼႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်မဵဝ်းဢၼ်- 1. ၵူၼ်းတင်းၼမ် မႅၼ်ႈၸႂ်၊ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်။ 2. ၵႃႈၶႂ်ယႂ်ႇ။ 3. ဢမ်ႇမီးသင် မႃးတႅၵ်ႈၼိူင်းလႆႈ၊ (ဢမ်ႇပွမ်ႁႂ်ႈမိူၼ်ဢၼ်တႄႉလႆႈ)။ 4. ႁႃလႆႈမႃးယၢပ်ႇ။ 5. ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈမီးၽုင်းၵၢမ်ႇၸိုင် ဢမ်ႇထိူၵ်ႈလႆႈ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၶေႃႈပိုတ်ႇလႅင်းဢေႃးၵႃႇသ၊ ၸဝ်ႈဝႃႇယႃႇမ (မိူင်းၵၢဝ်၊ တၢင်ႉယၢၼ်း)၊ ၼႃႈ 38၊ (ၵဵပ်း 28/2/ 2023)

1. ႁွတ်ႈမႃးလႄႈလူႇ = ၽူႈတေႁပ်ႉဢဝ်တၢင်းလူႇ ႁွတ်ႈမႃးလႄႈ၊ ၸူမ်းꧦ သိူဝ်းꧦသေ ၼႅတ်ႈယိုၼ်ႈလူႇပိူင်ၼိုင်ႈ။ 2. ၵူဝ်လႄႈလူႇ = ၵူဝ်ပိူၼ်ႈသႄႉသွမ်းလႄႈ ၵူဝ်လႆႈၵႂႃႇႁွတ်ႈတီႈႁၢႆႉသေလူႇ။ 3. ပၼ်မႃးလႄႈၶိုၼ်းလူႇ = ၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ "ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈယိုၼ်ႈ ပၼ်ၶူဝ်းၶွင်တီႈၵဝ်ဢိူဝ်ႈ" ၼႆသေ ၶိုၼ်းယိုၼ်ႈလူႇ။ 4. ဢမ်ႇႁုင်မိုဝ်ႉလႄႈလူႇ = ၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ "ၸဝ်ႈၵဝ်ႇပဵၼ်ၽူႈႁုင်မိုဝ်ႉသေၵိၼ်၊ လႆႈႁၼ်ၽူႈ ဢမ်ႇႁုင်မိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယိုၼ်ႈလူႇၼႆႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ" ၼႆ သေ ယိုၼ်ႈလူႇ။ 5. မုင်ႈမွင်းသေလူႇ = ၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ "ပေႃးၵဝ်ပၼ်မၼ်းၸိုင် ဝၼ်းၼိုင်ႈမႃး မၼ်းတေၶိုၼ်းပၼ်ၵဝ်" ၼႆသေ ယိုၼ်ႈလူႇ။ 6. ၸွမ်းလူၺ်ႈပူႇမွၼ်ႇႁဵတ်းမႃး လႄႈ သိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ = ၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ "ပေႃး ယိုၼ်ႈလူႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၽူႈမီးပၺႃႇၶဝ် ယွင်ႈယေႃးဢိူဝ်ႈ" ၼႆသေ ၸိူင်ႉၼင်ႇပူႇမွၼ်ႇႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈလူႇၵႂႃႇ။ 7. ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈယွင်ႈယၢမ်းလႄႈလူႇ = ၶႆႈၸႂ်ဝႃႈ "ပေႃးၵဝ်ယိုၼ်ႈလူႇၼႆ ၶၢဝ်ႇ ငၢဝ်းၵဝ် တေလိုဝ်းၸွတ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈ" ၼႆသေ ယိုၼ်ႈယူႇ။ 8. မႄးလုမ်းလႃးတူဝ်ၸႂ်သေလူႇ = "ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေပဵၼ်ၵၢၼ်ပႃႇရမီႇ ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်မၢၵ်ႈၽူဝ်ႇၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼၼ်ႉ...

1. ဢွႆႇႁွႆႈၸပ်းပႅၼ်း ၵတ်ႇမတ်ႉဝႆႉၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ 2. ဢမ်ႇႁူမ်ၸူမ်း ႁၢၼ်ႉၸႂ်တီႈၽူႈဢၼ်တေႁပ်ႉတၢင်းလူႇႁဝ်း။ 3. ဢမ်ႇႁူႉထိုင်ၽွၼ်းလီ လွင်ႈယိုၼ်ႈလူႇ။ 4. ၵူဝ်ပိူၼ်ႈလႆႈၶူဝ်းယိုၼ်ႈလူႇႁဝ်း။ 5. သေလၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ 6. ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈသေ ၶႂ်ႈသမ်ႇမႅၼ်။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၵၢၼ်ယိုၼ်ႈလူႇၼႆႉ မိူၼ်ၶိုၼ်ႈၼႃႈသိုၵ်း၊ မွၵ်ႇႁဵဝ်းငိုၼ်း (ၼမ်ႉဝၢၼ်)၊ ၼႃႈ 24၊ (ၵဵပ်း 28/2/ 2023)

မိူဝ်ႈတႄႇထူပ်းႁၼ်ၵၼ်လႄႈ ၵၼ်ႇတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်းမၼ်း- 1. ယွၼ်ႉပဵၼ်ၽူႈလီတေႃႇၵၼ်လႄႈ ၵၼ်ႇတေႃႇၵၼ်ႁႂ်ႈလႆႈၵုသူဝ်ႇ။ 2. သင်မီးတၢင်းၽိတ်းမႃး ႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ လူတ်းဝၢင်းပွႆႇပၼ်။ 3. ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈမီးၼၼ်ႉ ပၼ်တၢင်းၼပ်ႉယမ်တီႈမၼ်းၸဝ်ႈ။ 4. သင်မၼ်းၸဝ်ႈမႃးတီႈႁဝ်း၊ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁပ်ႉတွၼ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ။ 5. သင်ႁဝ်းၵႂႃႇတီႈမၼ်းၸဝ်ႈ၊ ပဵၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉတၵ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ လွင်ႈၵၼ်ႇတေႃး၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတႃႇဝမ်ႇ၊ ၼႃႈ 16၊ (ၵဵပ်း 28/2/ 2023)

 1. (ဢုတႃၼ သမ်ပတႃ)- ဢဝ်လၢႆးထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းတြႃးသေ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ် ပႆႇလႆႈၼၼ်ႉ ၶတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ႁႂ်ႈလႆႈမႃး၊ 2. (ဢႃရၵ်ၶ သမ်ပတႃ)- ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး ယႃႇႁႂ်ႈလူႉသုမ်း၊ 3. (သမၸီဝိတႃ သမ်ပတႃ)- လၢႆးလႆႈ ႁႂ်ႈၼမ်သေလၢႆးၸၢႆႇ၊ 4. (ဢလျႃၼမိတ်တ သမ်ပတႃ)- မီးဢူၺ်းၵေႃႉလီ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ၶူး လၢႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်၊ ၸဝ်ႈသုၶမ်း၊ ၼႃႈ 6 (ၵဵပ်း 28/2/ 2023)

• ၶၢဝ်းၽူၼ်ၸမ်ႁွတ်ႈမႃး- ၵၢၼ်ႁႆႈၼႃး လီမႄႇၶႂၢၵ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈ။ • ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသႃႇ- ထုၵ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ ၵၢၼ်လီယႃႇၵၢတ်ႈ။ • မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၽူၼ်တေႁွတ်ႈ- လီသိုပ်ႇတွတ်ႈ ဝၢင်းၶိူင်ႈႁိူၼ်းယေး။ • ဢၼ်ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်လီ- ၵူႈဝၼ်းပီ လူဝ်ႇႁိပ်ႈသေပိူၼ်ႈ။ • မိူဝ်ႈၶၢဝ်းပၢၼ်ပႆႇပူၼ်ႉ- လီသွၼ်ႇဝူၼ်ႉ ႁႃၶိူင်ႈတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ။ • ၶိူင်ႈတၢင်းၵိၼ်ၵူႈလွင်ႈ- လီၵိၼ်ၼမ်ႉၵိတ်ႇၶွင်ႈ လွင်တွင်ႉဢွၼ်တၢင်း။ • လုၵ်ႈလၢင်းၸိုဝ်ႈပႆႇလူႉ- လီလွမ်ႁူႉသေလႄႈ တမ်းၼႃႈႁိူၼ်းပၼ်။ • ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢမ်ႇပႆႇတႄႇ- လူဝ်ႇၶဝ်ႈလႄႇ ၸႂ်းလွင်ႈတၢင်းသွင်။ • ၼီႈၵဝ်ႇလႄႈၼီႈမႂ်ႇ- ထုၵ်ႇတႅၼ်းသႂ်ႇ လီႁႂ်ႈၶိုတ်းမိူဝ်ႈ။ • ဝႆႈသႃၵုင်ႇႁႃႈၸဝ်ႈ- ၸင်ႇၵွႆႈၶဝ်ႈႁႃသေႃႉလုၵ်းၼွၼ်း။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း၊ ပီ 2537 (2000)၊ သုၶဝတီႇ - သဵၼ်ႈတၢင်း 84/31 ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ ဢမ်ႇလီလိုမ်းလူင်သိပ်းပိူင်၊ မွၵ်ႇႁဵဝ်းငိုၼ်း (ၼမ်ႉဝၢၼ်)၊ ၼႃႈ 5 (ၵဵပ်း 27/2/ 2023)

ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁႃးၼႄ တီႈ(သၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း) ဢၼ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇ- 1) ပိုင်ႈႁူမ်ႈၽူႈမီးပၺႃႇ(တၢင်းႁူႉ)၊ 2) တီႈယူႇသဝ်းလီ ဢၼ်မီးသၢႆငၢႆတေၸၢင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ 3) ပဵၼ်ၵူၼ်းလႅတ်းၵႆႉ မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ် (ႁဵတ်းႁႃတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ)၊ 4) ၶတ်းၸႂ်ၽိုၵ်းၵမ်တူဝ်ၸႂ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ သၽႃႇဝႁိမ်းႁွမ်း၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃးၽႃႇသ (ၸူဝ်ႈ ၶၢဝ်း-ၵုၼ်သီႇႁူဝ်ႇ)၊ ၼႃႈ 179၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

ပေႃးၵႆႉၼပ်ႉယမ် ၵေႃႉဢၼ်ဢသၢၵ်ႈ သိၵ်ႇၶႃႇ ၵုင်ႇယႂ်ႇသေႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽွၼ်း လီမၼ်း - (1) ဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်းပိူင်ၼိုင်ႈ၊ (2) ႁၢင်ႈၽၢင်ႁၢင်ႈလီပိူင်ၼိုင်ႈ၊ (3) ၵတ်းယဵၼ်ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ (4) မီးႁႅင်းယႂ်ႇ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ပိူင်ၼိုင်ႈ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ ၽွၼ်းလီလွင်ႈဝႆႈသႃ၊ ၸဝ်ႈၸၼိ (ၵေႈသီး)၊ (ၶုတ်တၵ၊ 1၊ 29၊ ထမ်ႇမပတ)၊ ၼႃႈ 161၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

မိူင်းၵလႃး(ဢိၼ်ႇတိယ)၊ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတီႈမိူင်းပင်းၵလႃးတဵတ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ မိူင်းၵေႃးလ၊ ႁိုင်းမႃး ဢဝ်ယဵၼ်းမႃးပဵၼ် ၵလ၊ ယဝ်ႉပဵၼ်မႃး ၵလႃႇ၊ လိုၼ်းသုတ်း ႁွင်ႉၵုလႃး လႄႈ ၵလႃး ၼႆ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ မိူင်းသုဝၼ်းၼၽူမိ ယူႇႁဵင်းလႂ်၊ မႁႃႇမုင်ႉ (မိူင်း ၸေႊ)၊ ၼႃႈ 126 (ၵဵပ်း 25.2.2023)

(1) ႁၵ်ႉၽႃႇသႃႇ(ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ)၊ (2) ႁၵ်ႉသႃႇသၼႃႇ၊ (3) ႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ (4) ႁၵ်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်း၊ (5) ႁၵ်ႉဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ (6) ႁၵ်ႉပေႃႈမႄႈ၊ (7) ႁၵ်ႉလုၵ်ႈလၢင်း၊ (8) ႁၵ်ႉၽူဝ်မေး၊ (9) ႁၵ်ႉမၢဝ်ႇသၢဝ်။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ ႁၵ်ႉ၊ ၸၢႆးမုၼ် ၶိူဝ်းတႆး (လႃႈသဵဝ်ႈ)၊ ၼႃႈ 96 (ၵဵပ်း 25.2.2023)

တၢင်းဝူၼ်ႉတူတႄႉ ၵႂၢမ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၶဝ်ၶိုၼ်းႁွင်ႉတူဝ်ၶဝ်ဝႃႈ English ၼႆ ၼၼ်ႉ ပေႃးတေၶႂ်ႈဝႃႈႁႂ်ႈမၼ်းၽဵၼ်ႈၼႆ လူဝ်ႇတႅမ်ႈဝႃႈ English ၼႆၶိုၼ်းၵွၼ်ႇ ၸင်ႇၽဵၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးတေဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတႅမ်ႈၸွမ်းဝႃႈ ႁႂ်ႈမၼ်းၽဵၼ်ႈꧦၼႆတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်တႃႇၸႂ်ႉတႅမ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပုၼ်ႈတႃႇၸႂ်ႉၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ပေႃးတေၶႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ ဝႃႈႁႂ်ႈမၼ်းၽဵၼ်ႈသေ ယႃႉပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးသေလႄႈ တႅမ်ႈဝႃႈ "ဢိင်းၵလိတ်ႈ(သ်)" ၼႆၸၵႂႃႇတႄႉ လႆႈဝႃႈႁဝ်းယႃႉပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈႁဝ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးတေဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးဢမ်ႇၵုမ်ႇသဵင်ပိူၼ်ႈသေ ထႅင်ႈတူဝ်လိၵ်ႈတႆးတိၵ်းꧦၸိုင် ပေႃးတႆးၸိူဝ်းဢၼ်သွၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇ မႃးယိပ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ တေယွၼ်းထႅင်ႈတူဝ် လိၵ်ႈတႆး၊ ၸိူဝ်းဢၼ်ယၢမ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈရသျႃးမႃးၵေႃႈ တေမႃးသႂ်ႇထႅင်ႈတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးလူင်ယူႇတိၵ်းꧦ။ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ် သင်ဝႃႈတႆးမေႃလိၵ်ႈပိူၼ်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ပိူင်ႈလိၵ်ႈတႆးတေလူႉၵႃႈၼၼ်ႉ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ ထိုင်- ပီႈၶူးမေႃ၊ တိုၼ်းသႂ်၊ ၼႃႈ 60၊ 62၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

သေႃးတႃႇပၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈဝႄႈလႆႈ/တိုတ်းၶၢတ်ႇလႆႈ- (1) တီႈၼိူဝ်ၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈယိူင်ႈၼၼ်ႉ ထၢင်ႇပဵၼ်ၵဝ်ꧦမႂ်းꧦ၊ (2) လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်သိၼ်ၽိတ်းပိူင်ႈ၊ (3) လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၵၢမ်ႇ လႄႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈၵၢမ်ႇ၊ (4) ဢမ်ႇလူဝ်ႇပိူၼ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်၊ (5) လွင်ႈသေလၢႆၶူဝ်းၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ ၸႅတ်ႈတူၺ်း၊ ၸၢႆးဢၢမ်း (သီႇပေႃႉ)၊ ၼႃႈ 18၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

(1) မႃးတူၺ်းပိူၼ်ႈ မႃးၶွႆပိူၼ်ႈလၢႆꧦသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ (2) မႃးၵိၼ်ၵျေႃႇ မူၼ်ႈသိူဝ်းသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ (3) မႃးလႄႇလၢဝ်း သွၵ်ႈတဝ်ၼႂ်းပွႆး ႁႃပၢၼ်းၽိတ်းပိူၼ်ႈ လႆႈတၢင်းၸဵပ်း သႅပ်ႇသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ (4) မႃးသိုဝ်ႉꧦၶၢႆꧦ လႆႈၶူဝ်းၶွင် လႆႈၼမ်ႉတွၼ်းသေ ၶိုၼ်းမိူဝ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-10၊ ပီ 2002၊ ၵူၼ်းမႃးပွႆးသီႇၵေႃႉ၊ ၸၢႆးလိူၼ်တႆး (ၼမ်ႉလၼ်ႈ) ၼႃႈ 165၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

(1) ၵူၼ်းႁဵတ်းႁႆႈ/ၼႃး/သူၼ် လိူင်ႇၼမ်မႃးသေ ဢဵၼ်ႁႅင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ (2) ၵူၼ်းၵႃႉၶၢႆ လိူင်ႇၼမ်မႃးသေ ဢဵၼ်းႁႅင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ (3) ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ၊ ၵၢၼ်လုမ်း၊ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း လိူင်ႇၼမ်မႃး သေ ဢဵၼ်းႁႅင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ (4) သင်ႇၶႃႇၶဝ်ၸဝ်ႈ မီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ်လီ၊ လူင်ႇလႅၼ်ႇၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈ ထမ်းလိူင်ႇၼမ်မႃးသေ ဢဵၼ်းႁႅင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-10၊ ပီ 2002၊ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ (4) ပိူင်၊ ၸဝ်ႈမ ႁေႃသထႃလင်ၵႃလ၊ ၼႃႈ 99၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

(1) ၶယူမ်း (ၵပ်ႉပီႇ) (2) ၽ (ၸဝ်ႈသၢင်ႇ) (3) တု (ၸဝ်ႈၸၢင်း၊ ပႆႇတဵမ် 5 ဝႃႇ) (4) မႁႃ (5 ဝႃႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) (5) သႂႃတိ (15 ဝႃႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) (6) သႂႃမီး (20 ဝႃႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) (7) ၶူးဝႃး (30 ဝႃႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) (8) ၶူးဝႃးလူင် (40 ဝႃႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်) (9) ဢႃႇယႃးထမ်း (ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်သင်ႇၶႃႇ)။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-10၊ ပီ 2002၊ ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၽၢႆႇယူၼ်း၊ မႁႃႇၸဵၼ်း၊ ၼႃႈ 51 (ၵဵပ်း 25.2.2023)

ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်းၵၼ်တင်း ၼၢင်းယိင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းရၶႅင်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ မၼ်း ၼၢင်းယၢမ်ႈယူႇတီႈမိူင်းထႆးမႃး။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼႆႉသေ မၼ်း ၼၢင်းဝႃႈ "ၼၢင်းယိင်းထႆးၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း၊ လွင်ႈတႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၸိူဝ်ႉလိူၵ်ႈၸၢတ်ႈ ၶႄႉၵၼ်ဢဝ်ၵလႃးႁဵတ်းၽူဝ်ၶဝ်၊ ပေႃးလႆႈၽူဝ်ၵူၼ်း တၢင်ႇၶိူဝ်းၼႆ မိူၼ်ႁၢင်ႈမီးၵုင်ႇမီးမုၼ်တႃႇၶဝ်ဝႆႉ၊ ၶႃႈထၢင်ႇတႄႉ ဢမ်ႇႁိုင်သင် မိူင်း ထႆးၼႆႉ တေယဵၼ်းပဵၼ်မိူင်းၵလႃးၵႂႃႇယူႇ။ ၼၢင်းယိင်းရၶႅင်ႇႁဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸိူင်ႉၼၼ်ၶႃႈ တေႃႈၼင်ႇႁိူၼ်းႁဝ်းလႄႈ ႁိူၼ်းၵလႃးၶဝ် ဢိူမ်ႈၸမ်ၵၼ်ယူႇၵေႃႈ ယင်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်၊ တႃႇဝႃႈတေဢဝ်ၵလႃးႁဵတ်းၽူဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ဝႆႉၵႆꧦလႃႈ"။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-5၊ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ 2018၊ ဢေး တႃႈၵုင်ႈ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈထူပ်းၵေႃႈ ပေႃးလႆႈႁၼ်ယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ႇၺႃႇ သႃႇမိ (ၵေးသီး)၊ ၼႃႈ 47၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

 ၶူဝ်းလီၼၢင်းယိင်း ပဵၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ  ၶူဝ်းလီၵူၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်တၢင်းႁူႉ/မေႃ  ၶူဝ်းလီရႁၢၼ်း ပဵၼ်သိၼ်ထမ်း  ၶူဝ်းလီၶုၼ် ပဵၼ်ၽွင်းမိူင်း။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-5၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇ ပၢၼ်းၽိဝ်ႇ- တူၼ်ႈတီး၊ တွၼ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်လီဢၼ်ၵိုင်ႇတၢၼ်ႇ၊ ၶမ်း (ဝ.သ) (လေႃးၵၼီႇတိ)၊ ၼႃႈ 195။ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

 တၢင်းႁူႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်တေဢွၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈ၊  တၢင်းမေႃၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်တေလဵင်ႉသၢႆၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈ၊  တၢင်းႁဵတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်ၼႄဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီ/ႁၢႆႉ၊  တၢင်းသူင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးႁႅင်းလႆႈ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-5၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇ ပၢၼ်းၽိဝ်ႇ- တူၼ်ႈတီး၊ ၼႃႈ 119။ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

1. တီႈလႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ - ၵူမ်ႈတေႃႇၼႃႈယွမ်းတူဝ်၊ 2. ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၽိတ်းၵမ်းၼိုင်ႈ -  ႁူႉပွင်ႇပိုင်ႈၶိုၼ်းပွင်၊ 3. ႁဵတ်းၽိတ်းၵူႈသႅၼ်သမ်ႇ - ယွၼ်ႇၸႂ်တမ်ႇယိုၼ်ႁပ်ႉ၊ 4. သုၼ်ႇလီၶိုၵ်ႉသေတႃႉ - ဢမ်ႇဝၼ်ႉၵျႃႉတႃႇႁပ်ႉ၊ 5. တႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတူဝ်းတွၼ်း - ယွၼ်းၶေႃႈၺၢၼ်ႇတီႈပိူၼ်ႈ၊ 6. ၶႂ်ႈမီးပိုၼ်ႉမီးၶွၵ်ႇ - ၵႆႉၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵူၼ်းၼမ်၊ 7. သုမ်းမႃးၵူႈလၢႆၽဝ်ႇ - လွင်ႈတွၼ်ႉမဝ်ႇၸႂ်တူၵ်း၊ 8. ဝူၼ်ႉလီငၢမ်းယဝ်ႉသေ - ၸင်ႇတေၵွႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ၊ 9. တီႈၼိူဝ်ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၸိူဝ်း - မေႃၵိူဝ်းဝူၼ်ႉႁၼ်ပွင်ႇ၊ 10. ၼိူဝ်လွင်ႈၽိတ်းၼၵ်းမဝ် - တွၼ်ႈသွၼ်မေႃဢဝ်ၼႃႇ၊ 11. တီႈၼိူဝ်ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ - လွင်ႈလႆႈမေႃပွႆႇဝၢင်း၊ 12. တၢင်းၽိတ်းထုၵ်ႇတုင်းႁပ်ႉ - ဢမ်ႇႁေႉတပ်ႉတွပ်ႇထဵင်။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-5၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇ ပၢၼ်းၽိဝ်ႇ- တူၼ်ႈတီး၊ ၽွၼ်းလီ တၵ်းႁၼ် လွင်ႈႁဵတ်း 12 ဢၼ်၊ ၸဝ်ႈသုၸိၼ်ႇတႃႇသႃႇမီႉ၊ ၼႃႈ 105 (ၵဵပ်း 23.2.2023)

• (ပႁုၸၼႁိတႃယ) ပုၼ်ႈတႃႇၽွၼ်းလီၵူၼ်းတင်းၼမ် • (ပႁုၸၼသုၶႃယ) ပုၼ်ႈတႃႇတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် • (လေႃၵႃၼုၵမ်ပႃယ) ပုၼ်ႈတႃႇလေႃးၵလႆႈၵတ်းယဵၼ် • (ႁတ်ထႃယ ႁိတႃယ သုၶႃယ တေဝမၼုသ်သႃၼံ) ပုၼ်ႈတႃႇၽီ ၵူၼ်း သတ်းတဝႃႇ တေမီးၽွၼ်းလီ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-5၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇ ပၢၼ်းၽိဝ်ႇ- တူၼ်ႈတီး၊ တၢင်းယိူင်း ဢၢၼ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ၊ ၵွၼ်၊ ၼႃႈ 95၊ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

ၸဝ်ႈသြႃႇပႃးၼိုင်ႈ သင်ႇသွၼ်ဝႃႈ- 1. ၵေႃႉသုတ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း 2. ၵေႃႉပႂ်ႉႁႂ်ႈပိူၼ်ႈထၢမ် 3. ၵေႃႉဢမ်ႇမႄးၶိုၼ်းတၢင်းၽိတ်း 4. ၵေႃႉႁၼ်ၽိတ်း 5. ၵေႃႉမူၼ်ႈၸွမ်းတၢင်းၶၢၼ်ႉ။ ၶဝ်ႁႃႈၵေႃႉၼႆႉ ၶုၼ်ဢိၼ်းလူင်းမႃးမပၼ် ၵေႃႈ ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-5၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇပၢၼ်းၽိဝ်ႇ- တူၼ်ႈတီး၊ တွၼ်ႈ ၶေႃႈ ထၢမ်သၢမ်ၶေႃႈ၊ ၸဝ်ႈၺႃႇၼိတ်ႉသရ (လၢႆးၶႃႈ)၊ ၼႃႈ 52 (ၵဵပ်း 23.2.2023)

1. မႄႈႁၢင်ႈ၊ မႄႈမၢႆႈ 2. ၵူၼ်းႁႅင်းလဵၵ်ႉ (ဢေႃႇဢႄႇ) 3. ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း 4. ၵူၼ်းၵိၼ်လူင် (ၵူၼ်ႈၽုၵ်ႉ) 5. ၵူၼ်းႁဵတ်းၵေႃႉ ၵူၼ်းယွၵ်း 6. ၵူၼ်းၵွတ်းၽၢၼ် 7. ၵူၼ်းတၢင်းယၢမ်ႈယွၵ်း 8. ၵူၼ်ႉဝႆႉမဝ်မၢင်တေႃႇၼႃႈၵၢၼ် 9. ၵူၼ်းတၢင်းပဵၼ်ၼမ် 10. ၵူၼ်းၶၢၼ်ႉဢိူၼ်။  လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၵူၼ်းသိပ်းၵေႃႉ ပိူၼ်ႈၵႆႉသေႃႉလေႃႉလဵၼ်ႈ၊ ပူႇလွႆ၊ ၼႃႈ 107၊ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

1. ငိုၼ်းၶမ်းလိူင်ႇမၢၵ်ႈယူႇ ဢမ်ႇၵိၼ်၊ ဢမ်ႇတိုဝ်း၊ ဢမ်ႇလူႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ 2. ႁႅင်းၵူၼ်း၊ ၶူဝ်းၶွင်၊ တၢင်းႁူႉ သၢမ်ပိူင်တဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ ဢမ်ႇႁတ်းၶဵင်ႇ တႃႉၽူႈၶဵၼ်သေ ပၼ်သုမ်းၵႂႃႇၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ 3. ထမ်ႇမ၊ တၢင်းႁူႉ ဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းႁူႉမႃးၼၼ်ႉ ဢဝ်သင်ႇသွၼ်ပိူၼ်ႈယူႇ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇသမ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ 4. တႃ ႁူ ၶူးၼင် လိၼ်ႉ တူဝ် ၸႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၵုမ်းထိင်းသေ ပွႆႇလွင်ႈၵႂႃႇ ၸွမ်းၸႂ်တၼ်ႇႁႃႇ/ရႃႇၵ ၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ 5. ၵိူတ်ႇႁူပ်ႉသႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမေႃလူႇတၢၼ်း ဢမ်ႇမေႃတိုဝ်း ၵမ်၊ ႁၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵေႃႉ ၼိုင်ႈ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၵူၼ်းလိုမ်းလူင်ႁႃႈၵေႃႉ၊ ငိုၼ်းပၢင်ႇ (ဝၢၼ်ႈ သၢၵ်ႇ) ၵဵပ်းႁွမ်တႅမ်ႈ၊ ၼႃႈ 83၊ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

 ႁိူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ လႄႈသင်  ဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၶုၼ် လႄႈသင်  ၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉ/ႁၼ် လႄႈသင်  ၵူၼ်းၽၢၼ် လႄႈသင်- ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ယဵၼ်ဝႆႉသီႇꧦ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ မွၼ်းၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ၊ ၵဵပ်းႁွမ် ၸုမ်းလႅတ်းၽၢႆ၊ ၼႃႈ 62၊ (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇၼိုင်ႈဝၼ်းၼႆႉ လူဝ်ႇႁႂ်ႈလႆႈ- (1) တၢင်းလီ(ၵုသသူဝ်ႇ) (2) ၶူဝ်းၶွင်(ငိုၼ်းၶမ်း) (3) တၢင်းႁူႉ(တၢင်းႁၼ်) (4) ပၢႆးယူႇလီ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈဝၼ်း၊ သႅၼ်ႁဵဝ်း (သၢႆမိူင်း)၊ ၼႃႈ 34၊ (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

 တႄႇၽိူၼ်ၵိၼ် (သင်တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၽိတ်းၵေႃႉမၼ်းၸိုင် မူၼ်ႉမႄးႁႂ်ႈ မိူၼ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈ)၊  လိၼ်ဢုတ်ႇၵေႃႇ (ႁိူၼ်းဢုတ်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉဝေႃႇဢဝီႇၸိၸိူဝ်းၼႆႉ သင် ၵေႃႇ/ၶုတ်း ၽိတ်းတီႈမၼ်းၸိုင် ၵျိူၵ်ႈဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈၵေႃႈ မႄးၶိုၼ်းဢမ်ႇ ငၢႆႈ)၊  ၽေႃႇမိုၵ်ႉဢၢင်း (လၢႆး- မိူဝ်ႈသမ်းၵေႃႈၸဵပ်း မိူဝ်ႈၶိုၼ်းမွတ်ႇပႅတ်ႈၵေႃႈ ၸဵပ်း)၊  ပၢင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ (ၵျွင်းတီႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးပၢင်းမႃးၼင်ႈ ၽိတ်းပႃး မၼ်းၸိုင် ယႃႇဝႃႈတေဢွၼ်ႇတၵႃႇႁဵတ်းၵၢၼ် ယင်းပၢႆဢွၼ်ႁဵတ်းၶီ)၊  လူင်းလၢႆးမိုဝ်း (ပေႃးဢမ်ႇတႅတ်ႈတေႃး/မၼ်ႈၸႂ်သေ လႆႈလူင်းလၢႆး မိုဝ်း ၵႂႃႇၸိုင် သင်ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈၸႂ်ၵေႃႈ ၵႃႈလႆႈပွႆႇသုမ်းၵူၺ်း)။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ လွင်ႈလႆႈၼႅင်ၶိုၼ်း 5 ပိူင်၊ ၸဝ်ႈၽေႃးၵေႇယ၊ ၼႃႈ 16-19၊ (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

ႁဵတ်းၵႂႃႇၸွမ်းဝူတ်ႈၸွမ်းၵၢမ်ႇ ပေႃးပူၼ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ပေႃးယဝ်ႉ- (1) ဢမ်ႇမီးတၢင်းဝူၼ်ႉတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ (2) ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႈ ပွႆႇႁႂ်ႈပူၼ်ႉၸွမ်းဝူတ်ႈၸွမ်းၵၢမ်ႇ၊  လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၽူႈၼမ်းလီ၊ ဢူသႅင်၊ ၼႃႈ 7၊ (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

(1) ၸႂ်ႉဢႃႇၼႃႇယူႇတႃႇသေႇ၊ (2) ဢဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇပဵၼ်ငဝ်ႈသေ တႅပ်းတတ်း၊ မၵ်းမၼ်ႈ၊ ၵႄႈပၼ်ႁႃ၊ (3) ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈ လုၵ်ႉတီႈလဵဝ်(တီႈၼိူဝ်)သေ သင်ႇလူင်း (တေလီ/ၸႃႉ တႃႇ ပိူၼ်ႈ တိူင်းမၼ်း ပေႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇသႃႇၵေႃႈ ပေႃးယဝ်ႉ၊ (4) မီး'ၽူႈၸွႆႈ' ၼႆသေတႃႉ ၼႃႈၵၢၼ်ၽူႈၸွႆႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ်ႁူဝ် ၼႃႈ ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ (မီးၵၢၼ်တႃႇႁူဝ်ၼႃႈၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်တႃႇၽူႈၸွႆႈ)၊ (5) ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈႁင်းၵူၺ်း ဢိူဝ်ႈႁင်းၵူၺ်း၊ ပေႃးပၢင်ၵုမ်ဝၢႆးၵေႃႈ လိူင်ႈမၼ်းဝၢႆးၸွမ်း။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၽူႈၼမ်းလီ၊ ဢူသႅင် ၼႃႈ 6-7၊ (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

 ပေႃးတေႁဵတ်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ယႃႇၵူဝ်ၼင်ႈၵူဝ်ၼွၼ်း၊ (ယႃႇၵူဝ်လႆႈၼင်ႈ ၵျွင်း)၊  ပေႃးတေႁဵတ်းၵူၼ်းယွၼ်း ယႃႇၵူဝ်မႃ၊  ပေႃးတေႁဵတ်းၽၢႆႇလၢတ်ႈၸႃ ယႃႇၵူဝ်မၢၵ်ႇတႃပိူၼ်ႈလႃးꧦ။ လႅတ်းၽၢႆ မၢႆ-1၊ (ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ထုင်ႉၵုၼ်ပၢင်ၵုၼ်ၶူင်း)၊ ပီ 2010၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေး- သဵၼ်ႈတၢင်း 35- တႃႈၵုင်ႈ၊ ၶေႃႈၵမ်ႉထႅမ်လႄႈပၢႆးႁၼ်ထိုင်၊ ၸၢႆးပီႈ (ႁူဝ်ပၢင်ႇ ၼႃး မၢၵ်ႇၶေႃ)၊ ၼႃႈ (ထ)၊ (ၵဵပ်း 23.2.2023)

1. (ဢတ်တုၵ်ၵံသၼမႃၼ) မႃႇၼဢၼ်ယွင်ႈၶိုၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ 2. (ပရမ်ဝမ်ၽၼမႃၼ) မႃႇၼဢၼ်ထၢင်ႇလဵၵ်ႇ(တူၺ်းတႅမ်ႇ)ၼိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ တၢင်းႁူႉၵူႈဢၼ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ၸဝ်ႈၸၼ်ႇတႃႇဝရ သႅင်ၸိုၼ်ႈ (ၼမ်ႉတူႈ) လႄႈ ႁူမ်ႈမၢႆၵမ်၊ ပီ 2020၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇပၢၼ်းၽျူႇ - တူၼ်ႈတီး၊ တွၼ်ႈ မႃႇၼ ၸႂ် ၽႅၼ်သုင်၊ ၸဝ်ႈၼုမ်ႇတႆး ၼၼ်ႇတသႃႇမိ (တၢင်ႉယၢၼ်း) ၼႃႈ 83 (ၵဵပ်း 23.2. 2023)

ၼႂ်းၼႃႈလိၵ်ႈ Organicbook ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼႄဝႆႉ ၽွၼ်းလီသမႃႇထိၼႆ ၸွႆႈထႅမ် ႁဝ်းၼင်ႇၼႆ - 1. ၸႂ်ႁဝ်းၸိုၼ်ႈသႂ် ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ 2. ယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်လီ၊ 3. လွင်ႈၸႂ်လမ်တေႃးသယွမ်းလူင်း၊ 4. လွင်ႈမၢႆတွင်းႁဝ်းလီ၊ 5. ၼိူဝ်ႉၼင်ၸိုၼ်ႈပၢင်ႇ တူၺ်းၼုမ်ႇသေဢႃႇယူႉ၊ 6. လွင်ႈတူင်ႉ/ႁဵတ်းသၢင်ႈႁဝ်း လီလူလီတူၺ်း၊ 7. ပၢႆးယူႇလီၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ၊ 8. ယွမ်းပၼ်ၼမ်ႉၼၵ်းတူဝ်၊ 9. မီးတၢင်းၵတ်းယဵၼ်တီႈတူဝ်/ၸႂ်၊ 10. လႆႈၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီ။ တၢင်းႁူႉၵူႈဢၼ် ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ၸဝ်ႈၸၼ်ႇတႃႇဝရ သႅင်ၸိုၼ်ႈ (ၼမ်ႉတူႈ) လႄႈ ႁူမ်ႈမၢႆၵမ်၊ ပီ 2020၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢွင်ႇပၢၼ်းၽျူႇ - တူၼ်ႈတီး၊ တွၼ်ႈ သမႃႇထိ လႄႈ ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ၊ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇၼၼ်ႇတ (ၼမ်ႉၸၢင်)၊ ၼႃႈ 57 (ၵဵပ်း 23.2.2023)

1. ၵူၼ်းမိူင်း (population) 2. ၼႃႈလိၼ် (territory) 3. လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ (government) 4. ဢႃႇၼႃႇၵွၼ်းၶေႃ (sovereignty) 5. ၾိင်ႈထုင်း (culture) သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ပၺ်ႁႃလူင်လွင်ႈၾိင်ႈထုင်း၊ ၸဝ်ႈမႁႃႇယွတ်ႇၶမ်း၊ ၼႃႈ 229။

မေႃဢၢၼ်ႇ၊ မေႃတႅမ်ႈ၊ မေႃၼပ်ႉ၊ မေႃသွၼ် လႄႈ မေႃပွင်။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႈတီႈတီႈ၊ ၸၢႆးၸၢႆးၸိုၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 216။

1. ၸႄႈလၢၼ်ႉ၊ ၸႄႈၵဝ်ႇ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်း တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ။ 2. ၸွမ်းၸိူဝ်းလႅၼ်လိၼ်မႄႈသၢႆ တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းထႆး။ 3. မိူင်းၵုတ်ႈ လႄႈ ပၢင်ႇဢူလူင် တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းတိူင်းမၼ်းတလေး။ 4. ဝဵင်းသိူဝ် (ၸေႈၵႅင်း) တူၵ်းၵႂႃႇၼႂ်းၸေႈမိူင်းၶၢင်။ လိၼ်မိူင်းတႆး ဢၼ်ထုၵ်ႇၸၵ်းပၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်း ၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ- 1. ၸႄႈဝဵင်းလေႇသျီႇ၊ ၸေႈဝဵင်းလႃႉႁႄ လႄႈ ၸေႈဝဵင်းၼၢင်းယွၼ်း (ယူႇ ၼႂ်းတိူင်းၸႄႈၵႅင်းမူတ်း) ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႃႇၵ။ 2. ၸႄႈဝဵင်းယွႃႇငၢၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပင်းတလႃႉ (ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆးမူတ်း) ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထၼု။ 3. ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းသီႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်လွင်း (ယူႇၼႂ်းမိူင်း တႆးမူတ်း) ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းပဢူဝ်ႉ(တွင်ႇ သူႇ)။ 4. ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉသၼ်ႇ လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းမၢၼ်ႈတူင်ႈ (ယူႇၼႂ်းမိူင်းတႆး မူတ်း) ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃႈတီႈၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတဢၢင်း(ပလွင်ႈ)။ 5. ၸႄႈဝဵင်းႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်ဝၢႆႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းၼႃး ၽၢၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမၢၵ်ႇမၼ်း လႄႈ ၸႄႈဝဵင်းပၢင်သၢင်း (ယူႇၼႂ်းမိူင်း တႆးမူတ်း) ႁႂ်ႈပဵၼ်ၼႃ...

1. ဢဝ်တူဝ်ၸွႆႈ 2. ဢဝ်ပၢႆးႁူႉပၢႆးႁၼ်ၵူႈပိူင်ꧦသေၸွႆႈ 3. ဢဝ်ငိုၼ်းၶမ်းသေၸွႆႈ။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ႁူႉပွင်ႇၸႂ်ၵၼ်ဝႆး တႃႇမိူင်းတႆး၊ ၶူးဢူၺ်းၵေႃႉလီ၊ ၼႃႈ 182-3။

လိၵ်ႈတႆး ပဵၼ်တူဝ်မူၼ်းမႃး မီးမွၵ်ႈသွင်ပၢၵ်ႇပီၼႆႉၵူၺ်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႈ ၸဝ်ႈမင်းတုင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းသႅၼ်ဝီ ႁႂ်ႈမေႃလိၵ်ႈလူင်ဢ မၢတ်ႇမိူင်းၵိုင် လူင်းၵႂႃႇသိုဝ်ႉၸၢၵ်ႈဢိတ်ႇလိၵ်ႈတီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇမႃးလႄႈ လႆႈဢဝ်တူဝ် ၸိုၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႈ မႃးႁဵတ်းတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး။ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးၸင်ႇ ႁဵတ်းပႃး ၸမ်ႈၼႃႈ၊ ၸမ်ႈတႂ်ႈ၊ မီးမႃး 3 သဵင်။ ပီ 1945-6 ၽိူမ်ႉထႅမ်သႂ်ႇထႅင်ႈ မၢႆ တူၼ်းသဵင် ယၵ်း လႄႈ ယၵ်းၸမ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆး မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်ဢၼ် ဢၢၼ်ႇငၢႆႈမႃး။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ၵၢမ်ႇၸတႃႇတႆး၊ ၽိူဝ်တွင်ႁႅင်ႈ၊ ၼႃႈ 176။

1. ႁွင်ႉၵႂၢမ်းပၢၼ်မႂ်ႇ/ပၢၼ်ၵဝ်ႇ ပူၵ်းတိုၼ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမီးၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း။ 2. ၸူႉတုမ်ၵၼ်သေ ၼႄၵၢင်ၸႂ် ၸွမ်းလူၺ်ႈလၢႆးငမ်းယဵၼ်။ 3. သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ သွၼ်ပိုၼ်း၊ ၾိင်ႈထုင်းပၼ်ၵူၼ်းပၢၼ်မႂ်ႇ။ 4. တႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပိုၼ်၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁူပွင်ႇတႃလႅင်း။ 5. ၸဝ်ႈသင်ႇၶႃႇႁေႃးတြႃး ႁႂ်ႈတၵႃႇၽွမ်ႉၵၼ် မီးမဵတ်ႉတႃႇတေႃႇၵၼ်။ 6. မီးႁႅင်းၵၢၼ်သိုၵ်း လႄႈ ႁႅင်းပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မီးၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ၊ မွၵ်ႇၵွၼ်၊ ၼႃႈ 162-3။

1. မိူဝ်ႈၵေႃႇတင်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းၵၢၼ်မိူင်းဢွၼ် တၢင်း၊ ဢဝ်ၵၢၼ်သိုၵ်းပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသမ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉၵၢၼ်သိုၵ်း လီꧦ။ 2. မီးၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈမိူင်းၵွၼ်းၶေႃၵူၺ်း ဢမ်ႇမေႃလွၵ်းလၢႆးဢွၼ်ႁူဝ်ဝၢင်းၽႅၼ် ဢဝ်မိူင်းၵွၼ်းၶေႃ။ 3. မီးၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇၸႂ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်း၊ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇ ယဵၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ယႃႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပႅတ်ႈ။ 4. ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ႁဝ်းယွင်ႇၸွမ်းဝႃႇတတီႇမူဝ်ႇၶရေႇသီႇသေ သမ်ႉဢမ်ႇမီး တၢင်းႁူႉလွင်ႈမၼ်းလိုၵ်ႉလမ်ႇꧦ။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ မီးၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၵူႈၵေႃႉ၊ မွၵ်ႇၵွၼ်၊ ၼႃႈ 159-160။

1. ၶဝ်ယွမ်းႁပ်ႉတူဝ်ၶဝ် ၸွမ်းၼင်ႇၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၵိူတ်ႇၵိုၵ်းမႃး လႄႈ ထုၵ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈ။ 2. ယွပ်းႁပ်ႉ လႄႈ ဝႆႉၵႃႈၶၼ်လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။ 3. ယွမ်းႁပ်ႉသႃႇသၼႃႇလႄႈ တီႈၵိူဝ်းယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ။ 4. ဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇသေတႃႉ ၵူၺ်းၵႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းသင်။ 5. ဢမ်ႇယွမ်းယဵၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ မႃႇၼၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ တုမ်ၶိူဝ်းလႅင်း၊ ၼႃႈ 157။

ဢႃႇၼႃႇၵႅၼ်ၵၢင်မၢၼ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် မီးတီႈလႂ်ၼႆၸိုင်- (1) မီးတီႈတပ်ႉသိုၵ်း၊ (2) မီးတီႈမေႃလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း၊ (3) မီးတီႈဢမ်ႇတႅၵ်ႇပဵၼ်မိူင်းၵဝ်မိူင်းမႂ်း၊ (4) လွင်ႈၸၵ်းၽႄပေႇပႅတ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵေႃႈ မီးဢေႇ။ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈမင်ႈ သင်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ဢႃႈၼႃႇသုၼ်ၵၢင်၊ ၸဝ်ႈမုင်ႈၾႃႉ၊  ၼႃႈ 151။

ၽၢင်ႁၢင်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ/မႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ႁုပ်ႈၵႅပ်ႈမၼ်း မီးၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ- 1. ၵၢၼ်ႁဵၼ်း လႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်း 2. ပၢႆးယူႇလီ လႄႈ ႁူင်းယႃ 3. ၼမ်ႉ လႄႈ ၾႆး 4. သဵၼ်ႈတၢင်းၵႂႃႇမႃး 5. ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ ၵွပ်ႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းသၵွတ်းလႅၼ်ႇ ၸိုင်ၶႂ်ႈၵွၼ်းၶေႃ၊ ၸိုင်ႈၶူင်း ၶူင်းၸိုင်ႈ၊ ၼႃႈ 131။

1. သႂ်ႇၸႂ်လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း (ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ)။ 2. ထၢင်ႇယႂ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီၽၢႆႇၼွၵ်ႈ၊ တူၺ်းတႅမ်ႇတၢင်းႁၢင်ႈလီၽၢႆႇၼႂ်း။ 3. ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈပႄႉပိူၼ်ႈသေႇꧦ (မိူဝ်ႈပိူၼ်ႈၶၢမ်ႇပူၼ်ႉတၢင်းၵူဝ်သေ ၶိုၼ်ႈလႆႈ သိပ်းယၢင်ႈၼၼ်ႉ ယႃႇလၢတ်ႈဝႃႈ "မႂ်းၶိုၼ်ႈလႆႈသိပ်းယၢင်ႈၵူၺ်း ၵဝ် ၶိုၼ်ႈလႆႈပဵၼ် 30 ယၢင်ႈၵွၼ်ႇ") 4. ႁၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ မိူၼ်ၼင်ႇၶဵၼ်။ 5. ထၢမ်ၶေႃႈထၢမ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸူးပိူၼ်ႈ ("ယွၼ်ႉသင် ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၼ်ၵဝ် ၼင်ႇၵူၼ်းလမ်ႇလွင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ")။ 6. ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝၢင်းတူဝ်ပဵၼ် ၵူၼ်းၵုမ်းဢႃႇၼႃႇတႃႇသေႇ။ 7. ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇလၵ်းလႅမ်။ 8. ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလိူင်းၸိူင်းဝႆႉ။ 9. ဢမ်ႇပဵၼ်တီႈပိုင်ႈဢိင်လီ ပၼ်ပိူၼ်ႈသေဢမ်ႇၵႃး သမ်ႉၸွမ်းပိုင်ႈဢိင် ပိူၼ်ႈတႃႇသေႇ။ 10. မီးတၢင်းႁၼ်ထိုင် သၢၼ်ၶတ်းပိူၼ်ႈတႃႇသေႇ။ သႅင်တဵၼ်း မၢႆ-6၊ ၸုမ်းသႅင်တဵၼ်း၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး၊ တွၼ်ႈ လၢႆးပိူၼ်ႈဢမ်ႇသူင်မိုတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသမ်ႉဢမ်ႇၾၢင်ႉမႅၼ်ႈ 10 ပိူင်၊ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃႇၽေႃးၵ (ပိၼ်ႇတႅမ်ႈ)၊ ၼႃႈ 90-94။

(သတိပ်ႉ ၸွပ်ႉ) ႁူႉဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်းတေၶၢႆလီၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶွင်ႁူင်းၵၢၼ်တေ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်း 3 ၶေႃးၼႆႉ-  1. ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် တၢင်းလူဝ်ႇၵူၼ်း (empathy)  2. ဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ လႄႈ ဢဝ်ဢွၵ်ႇပႅတ်ႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလူဝ်ႇ (focus) 3. ၼႄၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်း လူၺ်ႈလၢႆးဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် (impute)။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-22 | ပီ 2020 | ပႃႇရမီႇထွၼ်း ပူင်ႇၼဵၵ်ႉတၢႆႉ- မၼ်းတလေး | တွၼ်ႈ "Steve Jobs- ၸူဝ်ႈပၢၼ် လႄႈ ၼႃႈၵၢၼ် သတိပ်ႉ ၸွပ်ႉ" ၸဝ်ႈၵေႃသလ်လ လၢဝ်းလၢဝ်ႊ | ၼႃႈ 143-144 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. ႁဵၼ်းတႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ။ 2. တႃႇမီးတၢင်းႁူႉၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ 3. တႃႇႁႂ်ႈၾိင်ႈငႄႈ/ၾိင်ႈထုင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။ 4. တႃႇပူၵ်းပွင်တူဝ်ၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈလီမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ 5. တႃႇသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ 6. တႃႇလႆႈပိုင်ႈဢိင်ၵႂႃႇၶၢဝ်းၼႃႈ။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ "ပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း"- ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်သႃႇရ | ၼႃႈ 43 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

ၵၢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ယၢပ်ႇလူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၵူၼ်းပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၼႆႉ တီႈဢေႇသုတ်း တေလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇသွင်ၽႃႇသႃႇ၊ မေႃၵုၵ်းꧦၵၢၵ်းꧦၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ၊ လူဝ်ႇလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလီꧦ။ မေႃၽႃႇသႃႇပိူၼ်ႈၵုၵ်းၵၢၵ်းၼၼ်ႉ ပေႃးၵုမ်ႇၸႂ်ႉတႃႇတူဝ် ၵဝ်ႇယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇပေႃးၸႂ်ႉတႃႇၸွႆႈထႅမ်ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈပၢႆႈ ၶိုၼ်းထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ၽႃႇသႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေၵွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈလၢတ်ႈၽႃႇသႃႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လိုၼ်းသုတ်း လိုမ်းပႅတ်ႈၽႃႇသႃႇ၊ ၾိင်ႈထုင်း၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ မီးလုၵ်ႈလၢၼ်မႃးၵေႃႈ ဢဝ်ယဵၼ်းပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ပိူၼ်ႈ၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းပိူၼ်ႈၵႂႃႇသဵင်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ တႃႇတေပိၼ်ႇဢဝ်ၽႃႇသႃႇၼိုင်ႈ ၵႂႃႇပဵၼ်ၽႃႇသႃႇတၢင်ႇဢၼ် ၼၼ်ႉ မီးပၼ်ႁႃလၢႆꧦလွင်ႈ လႃႈလီႈပိၼ်ႇၸွမ်းၶေႃႈလႂ်ၶေႃႈၼၼ်ႉၵူၺ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ၽႃႇသႃႇဢၼ်ႁဝ်းပိၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေလႆႈႁူႉၸၵ်းပႃးၾိင်ႈထုင်း၊ ပိုၼ်း၊ လွင်ႈ ယုမ်ႇယမ် လႄႈ လွင်ႈယူႇလွင်ႈၵိၼ် ၵူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉလႂ်ၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉ။ ပပ်ႉဢၼ်ႁဝ်းတေပိၼ်ႇၼၼ်ႉ သမ်ႉတေလႆႈႁူႉဝႃႈ တႄႇတႅမ်ႈဝႆႉပၢၼ်လႂ်၊ ပီ လႂ်၊ တီႈလႂ် ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဵင်ၶမ်းလႅင်း မၢႆ-8၊ ပီ 2000၊ လွင်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ၊ ၸဝ်ႈၸေႃး တိၵ (ၶၢဝ်းလၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ) ၼႃႈ 36၊ (ၵဵပ်း 25.2.2023)

သင်ႁဝ်းပိၼ်ႇပပ်ႉၼႆၸိုင် မိူၼ်ဝႃႈ ႁဝ်းပိုတ်ႇၽၵ်းတူတၢင်းႁူႉ ဢၼ်မႂ်းၼႂ်းလူၵ်ႈ မႃးယဵၼ်းပဵၼ်ၵႂၢမ်းတႆး။ ဢၼ်လႆႈ တေမီးၽွၼ်းလီၼမ်လိူဝ်တႃႇတႆး လႄႈ ငၢႆႈ ငႅမ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပႆႇမေႃဝူၼ်ႉသေ တႅမ်ႈဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း။ … မိူၼ်ၼင်ႇၶႃႈ ပိၼ်ႇ ပပ်ႉ The City of Mind ဢၼ်သင်ႇၶရၢၸ်ႉၵေႃႉတႅမ်ႈပဵၼ်ထႆးသေ ၶႃႈပိၼ်ႇပဵၼ် ဢင်းၵိတ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢၼ်ၼႆႉသေ ပိူၼ်ႈၵေႃႉႁူႉၸၵ်းႁဝ်းၼမ်မႃး။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တၢင်းႁၼ်ထိုင် လူၺ်ႈထမ်ႇမ| ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ၺႃၽေႃၵ ႁိူင်းသႅင် | ၼႃႈ 117 (ၵဵပ်း 20/2/ 2023) ၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ ပၼ်ဢေႃးဝႃႇတ တီႈဝတ်ႉမႁႃႇထၢတ်ႈ (မိူင်းထႆး) မိူဝ်ႈ 26.1.2011

(1) လူဝ်ႇၶတ်းၸႂ်တႃႇ တူဝ်ႁဝ်း ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊  (2) လူဝ်ႇႁဵတ်းတႃႇ မူႇၸုမ်းႁဝ်း ႁႂ်ႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်၊ (3) လူဝ်ႇဝူၼ်ႉထိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ ၸိူဝ်းၶိူဝ်းႁဝ်း တႃႇသေႇ။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | ၼႃႈ 139 (ၵဵပ်း 20/2/ 2023) ၸဝ်ႈၶူးလူင် တွၵ်ႉတိူဝ်ႇၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ ပၼ်ဢေႃးဝႃႇတ တီႈဝတ်ႉမႁႃႇထၢတ်ႈ (မိူင်းထႆး) မိူဝ်ႈ 15.5.2007

1. လူလိၵ်ႈ တႃႇၵၢၼ်ႁဵၼ်း၊ 2. လူလိၵ်ႈ တႃႇလႆႈတၢင်းႁူႉ၊ 3. လိၵ်ႈလႃႇ ႁႂ်ႈလႆႈပၢႆးဝူၼ်ႉ လႄႈ ႁႅင်းၸႂ်။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ လွၵ်းလၢႆး ႁႃတၢင်းႁူႉ | ၸဝ်ႈဝူင်းလိူၼ် ဝိၸိတ်တ (ၼမ်ႉလၼ်ႈ) | ၼႃႈ 119 (ၵဵပ်း 20/2/ 2023)

1. ပဵၼ်ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉ ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢွၼ်ႁူဝ်။ 2. ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းၼမ်လႆႈ။ 3. ႁတ်းႁၢၼ်။ 4. မေႃ(ၵပ်းသိုပ်ႇ)ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပိူၼ်ႈ။ 5. မီးၸႂ်သိုဝ်ႈယူဝ်း(သၸ်ၸႃႇ)။ 6. မီးတၢင်းယိူၼ်ႉၵၼ်ယႂ်ႇ။ 7. တိုၼ်ႇတူဝ်ယူႇတႃႇသေႇ။ 8. မေႃႁၵ်ႉပႅင်းလုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ 9. ၸႂ်ၼိမ်ယဵၼ်။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ၽူႈၼမ်းထုၵ်ႇမီး| ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်တိသႃႇရ | ၼႃႈ 113-6 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

1. မီးယိူင်းမၢႆတႃႇႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်တႅၵ်ႇလႅင်း၊ ပေႃးဝၢႆးပၢင်ၵုမ်ယဝ်ႉ မီးၶေႃႈ တႅပ်းသင် တေလႆႈႁဵတ်း၊ မီးၽွၼ်းလီသင်လၢႆꧦ။ 2. တႃႇႁႂ်ႈပၢင်ၵုမ်ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉဢွၼ်တၢင်း၊ ႁူဝ်ၶေႃႈပၢင်ၵုမ် ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဢဝ်သူင်ႇပၼ်ၽူႈတေၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းပၢင်ၵုမ် 7 ဝၼ်း၊ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းဝႆႉဢွၼ်တၢင်း။ 3. ဢွင်ႈပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးတီႈယူႇသဝ်း တီႈဢုပ်ႇဢူဝ်းငၢႆႈလူမ်။ 4. ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ် မီးသုၼ်ႇပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်လႆႈ၊ လႄႈ ႁႂ်ႈမေႃ ထွမ်ႇဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် တီႈတၢင်ႇၵေႃႇ။ 5. မီးၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵုမ်းထိင်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၽွင်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်။ 6. တႅမ်ႈမၢႆၸွမ်းၶေႃႈတႅပ်းတတ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵူႈၶေႃႈ။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ လွင်ႈႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းပၢင်ၵုမ်| ၸဝ်ႈၶူးသုၸိၼ်ႇတႃႇ | ၼႃႈ 106-7 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

1. တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၵိူတ်ႇ (လုမ်ႇပိၼီႇ) 2. တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ပဵၼ်ႁူႉႁၼ်တြႃး (ပုတ်ႉထၵႃယႃ) 3. တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးႁူဝ်ပိုင်း (ထမ်မၸၵ်ၵ ပဝတ်တၼသုတ်) 4. တီႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢဝ်ပရိၼိပ်ပၢၼ် (ၵုသိၼႃရႃ) သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ "တၢင်းၶႆႈ ၸႂ် လႄႈ ၵႂၢမ်းသင်ႇၽွင်းတေယၢၼ်" ၸဝ်ႈၵုမႃရ (လၢင်းၶိူဝ်း) | ၼႃႈ 99 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

1. လူဝ်ႇမီးမၢႆမီႈဢၼ် တိုၵ်းသူၼ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၵူႈၵေႃႉ။ 2. လူင်ပွင်ၸိုင်လူဝ်ႇပၼ်ႁႅင်း လႄႈၸွႆႈထႅမ်ႈၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းတဵမ်ꧦထူၼ်ႈꧦ၊ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵႂႃႇၸွမ်းၵၢပ်ႈလႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ။ 3. ၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ်ၵူၼ်းႁဝ်း ႁႂ်ႈမီးတၢင်းတိုဝ်းၵမ်လီ ဢဝ်ထမ်ႇမၶဝ်ႈယူႇ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်း။ 4. ပေႃႈမႄႈတေလႆႈၸွႆႈတူၺ်းပၼ် ယႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵတ်းလွင်ႈဢမ်ႇလီ၊ ႁႂ်ႈမီး တၢင်းမေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း။ 5. ၶူး/မေႃသွၼ် တေလႆႈသွၼ်ပၼ်တၢင်းမေႃ တီႈလုၵ်ႈၼွင်ႉသဵင်ႈꧦ ဢမ်ႇ သိူင်ႇသိမ်း၊ ယုၵ်ႉယွင်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉပၢၵ်ႇၼႃႈပိူၼ်ႈ လႄႈ ၵႅတ်ႇၶႄပၼ် ယႃႇ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈၼွင်ႉလႆႈတၢင်းဢၢႆ။ 6. တူဝ်ၶူး/မႃသွၼ်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈဝႆႉတူဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလီႁၵ်ႉ၊ လီၼပ်ႉယမ်၊ လီယွင်ႈ ဢၢမ်း၊ မေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈသႄႉၼႄး။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ "ပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း"- ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်သႃႇရ | ၼႃႈ 46-47 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

1. ၵွပ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၽၢၼ်လႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸင်ႇၽၢၼ်။ 2. ဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၸွႆႈထႅမ်ငိုၼ်းတွင်း ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်း။ 3. မိူဝ်ႈတႅမ်ႈၽိုၼ်တင်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၽၢႆႇသေတႅမ်ႈ။ 4. မီးမၢႆမီႈမၢင်ၶေႃႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ။ 5. ၶူး/မေႃသွၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉတဵမ်ထူၼ်ႈ။ 6. ၶူး/မေႃသွၼ်မီးၵၢၼ်ၼမ်ၼႃႇဢႃးလႃး။ 7. ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းၶဝ် ဢမ်ႇဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းတဵမ်ꧦ ထူၼ်ႈ။ သႅင်သယၢမ် မၢႆ-1 | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းထႆး | ပီ 2014 | တွၼ်ႈ "ပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း"- ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်သႃႇရ | ၼႃႈ 45 (ၵဵပ်း 20/2/2023)

1 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်းပွတ်း ( Short term plan) 2 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸွမ်းဝၼ်း ( Daily plan) 3 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸွမ်းဝူင်ႈ ( Weekly plan) 4 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸွမ်းလိူၼ် ( Monthly plan) 5 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၸွမ်းပီ ( Yearly plan) 6 ၽႅၼ်ၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်း ( Long term plan) ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-22 | ပီ 2020 | ပႃႇရမီႇထွၼ်း ပူင်ႇၼဵၵ်ႉတၢႆႉ- မၼ်းတလေး | တွၼ်ႈ "ဢၼ်ႁဝ်းတူၵ်းတႅမ်ႇယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်?" ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိတ်တသႃရ (တၢင်ႉယၢၼ်း) | ၼႃႈ 95 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်း 6 ၶေႃႈၸိူဝ်းပႃႈတႂ်ႈၼႆႉယူႇ- 1. ယွၼ်ႉတၢင်းၶၢၼ်ႉ 2. ယွၼ်ႉတၢင်းၵူဝ်၊ တၢင်းဢၢႆ 3. ယွၼ်ႉယူပ်ႈယွမ်း ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇ 4. ယွၼ်ႉလွင်ႈထတ်းထွင်ပၼ်ႁႃႁဝ်း ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင် 5. ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်မီးဝႆႉ 6. ယွၼ်ႉမေႃႁၵ်ႉလၢႆꧦ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇႁဝ်းႁၵ်ႉ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ | လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး-မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-22 | ပီ 2020 | ပႃႇရမီႇထွၼ်း ပူင်ႇၼဵၵ်ႉတၢႆႉ- မၼ်းတလေး | တွၼ်ႈ "ဢၼ်ႁဝ်းတူၵ်းတႅမ်ႇယူႇ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်?" ၸဝ်ႈၶူးဝိၸိတ်တသႃရ (တၢင်ႉယၢၼ်း) | ၼႃႈ 90-91 (ၵဵပ်း 16/2/2023) (လေႃၵၼီတိ)

1 ၼွၼ်း 20 ပီ 2 ၵိၼ် 3 ပီ 3 ပႂ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈ (တၢင်းၵိၼ်) 9 လိူၼ် 4 ႁဵတ်းၵၢၼ် 17 ပီ၊ 6 လိူၼ် 5 မီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ် 7 ပီ၊ 6 လိူၼ် 6 တႃႇပၢႆးယူႇလီ 6 ပီ၊ 3 လိူၼ် 7 ၶိုၼ်ႈထၢင် လႄႈ ဢၢပ်ႇၼမ်ႉ 2 ပီ၊ 6 လိူၼ် 8 သဵင်ႈၵႂႃႇလၢႆꧦ 2 ပီ၊ 6 လိူၼ် သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | တွၼ်ႈ "ၵႃႈၶၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼိုင်ႈၸူဝ်ႈ မွင်း ၼႂ်းၼိုင်ႈဝၼ်း" ဢွင်ႇႁိူင်း (ထုင်ႉလွႆသၢမ်သိပ်း) | ၼႃႈ 132 (ၵဵပ်း 16/2/ 2023)

1. (ဢတ်ထိသုၶ) တၢင်းသိူဝ်း ဢၼ်လႆႈမီးၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း 2. (ၽေႃၵသုၶ) တၢင်းသိူဝ်း ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၸွမ်း လွင်ႈၸႂ်ႉၸၢႆႇငိုၼ်းတွင်း 3. (ဢၼၼျသုၶ) တၢင်းသိူဝ်း ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼီႈၽႂ် 4. (ဢၼဝၸ်ၸသုၶ) တၢင်းသိူဝ်း ဢၼ်လွတ်ႈတၢင်းၽိတ်း။ သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | တွၼ်ႈ "တၢင်းသိူဝ်းသႃႇ ၼႂ်းၽဝၵူၼ်း ႁိူၼ်း 4 ပိူင်" ၸဝ်ႈဝိရိၼ်တ (ဝဵင်းၵႃလိ) | ၼႃႈ 124 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. လႆႈတၢင်းႁူႉမႂ်ႇꧦ 2. မေႃထတ်းထွင်လွင်ႈၽိတ်း/ထုၵ်ႇသေ မေႃယွမ်းႁပ်ႉ 3. မီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းသုင် 4. မေႃတႅမ်ႈလိၵ်ႈ 5. ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈသမ်ႉႁူႉ 6. မီးႁႅင်းထၢတ်ႈၸႂ် 7. မေႃဝႆႉဝၢင်းၸႂ် 8. ၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽၢႆ။ သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | တွၼ်ႈ "လၢႆးလူလိၵ်ႈႁႂ်ႈပေႃးတွင်းငၢႆႈ 7 ၶေႃႈ" ၸဝ်ႈသုသႅင် (မိူင်းသူႈ) | ၼႃႈ 68 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. လူပပ်ႉဢၼ်ငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းယိူင်းမၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 2. ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းသေ လူပပ်ႉဢၼ်ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွမ်းလႆႈၵမ်းလဵဝ် ၵမ်ႉ ၼမ်၊ 3. ထွၼ်တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း၊ 4. ပပ်ႉမၢႆတွင်းၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈဝႆႉတီႈဢၼ်ႁႃငၢႆႈ၊ 5. ႁႂ်ႈၶိုၼ်းမေႃႁုပ်ႈဢဝ်တီႈၵႅပ်ႈမၼ်းဝႆႉ၊ 6. ဢွၵ်ႇပၢႆးဝူၼ်ႉၸွမ်းလိၵ်ႈဢၼ်ႁဝ်းလူ၊ 7. ၶိုၼ်းလူထႅင်ႈပွၵ်ႈၵမ်းသွင်၊ ၵမ်းသၢမ်တႄႇၵႂႃႇ။ သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | တွၼ်ႈ "လၢႆးလူလိၵ်ႈႁႂ်ႈပေႃးတွင်းငၢႆႈ 7 ၶေႃႈ" ၸဝ်ႈသုသႅင် (မိူင်းသူႈ) | ၼႃႈ 65 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

မိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်ၽူႈမၢၵ်ႈ - မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈပဵၼ်မႃ မိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်း - မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈပဵၼ်ၸူႇၸီ မိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်ႉ - မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈပဵၼ်မတ်ႉပႂ်ႉသၢင်ႇၵၢၼ်း။ သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ၶေႃးသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈသြႃႇဝိမလ (မူဝ်းၵူၵ်ႉသြႃႇတေႃႇ | ၼႃႈ 9 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. (ဢတိတ်ထၸေႃတၼႃ ပုၸ်သႃ) ၶႂ်ႈႁူႉ ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉသေလႄႈထၢမ်၊ 2. (တိတ်ထသမ်သၼ်တၼႃ ပုၸ်သႃ) ၶႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁူႉ တင်းဢၼ် ပိူၼ်ႈႁူႉၼၼ်ႉ ၸွင်ႇငၢမ်ႇမႅၼ်ႈၵၼ်ၼႆသေ ထၢမ်၊ 3. ဝိမတိတ်သေတၼႃ ပုၸ်သႃ) ႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ဢၼ်ႁဝ်းႁူႉဝႆႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈၸႂ် ႁိုဝ် ဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈၼႆသေ ထၢမ်၊ 4. (ဢၼုမတိတ်သေတၼႃ ပုၸ်သႃ) ၶႂ်ႈႁူႉၵၢင်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆသေ ထၢမ်၊ 5. (ၵထေတုၵမျတႃ ပုၸ်သႃ) ၵွပ်ႈၶႂ်ႈပၼ်ၶေႃႈတွပ်ႇပိူၼ်ႈလႄႈ ထၢမ်။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "ယွၼ်းထၢမ် ၸွင်ႇတေၽွမ်ႉ" ၸဝ်ႈၶတ်ႉတိယ (မိူင်းယႆ) | ၼႃႈ 197-199 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. ပၼ်ႁႃလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈၵိူဝ်းယမ်သႃႇသၼႃႇ၊ 2. ပၼ်ႁႃလွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵူၼ်း၊ 3. ပၼ်ႁႃလွင်ႈၸႅၵ်ႇၵူၼ်းၸၢႆး/ၵူၼ်းယိင်း။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "ပၢႆးႁၼ်ပုတ်ႉထ လႄႈ တီႈမူဝ်ႇၶရေႇသီႇ" ၸဝ်ႈၶေႇမႃႇ (လၢင်းၶိူဝ်း) | ၼႃႈ 183 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. ၽွင်းလႆႈငိၼ်းပိူၼ်ႈ ဢုပ်ႇလွင်ႈၽွၼ်းၸႃႉဢၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းဝူၼ်ႉ ထိုင်လွင်ႈဢမ်ႇ လီဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈႁဵၼ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ပဵၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇ လီယူႇ၊ 2. မိူဝ်ႈလႆႈငိၼ်း လွင်ႈၶုၼ်ၶဝ် တီႉၺွပ်းၵူၼ်းဢမ်ႇလီသေ ပၼ်တၢမ်ႇ ၼၵ်းꧦၼႃꧦၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸႂ်လိူတ်ႇၸႂ်မႆႈၸွမ်း၊ 3. မိူဝ်ႈၸမ်တၢႆၼၼ်ႉ တေႁၼ်ၶိုၼ်းၼႂ်းတႃၶဝ် လွင်ႈမိူၵ်ႈဢၼ်လႆႈႁဵတ်း ပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ၶၢၼ်ၸႂ်ဝႆႉယူႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "ၵူၼ်းမိူၵ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းလီ" ၸဝ်ႈၵုသလ ၶိူဝ်းႁၢၼ် (B.A) | ၼႃႈ 167 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

 ပေႃးၵဵင်ၸႂ်ၼႃႇၸိုင် ၵမ်းꧦတေၺႃးပိူၼ်ႈလႅၼ်ၵိၼ်၊  ပေႃးဢမ်ႇမေႃၸဵပ်းၸႂ်ၸိုင် ၵမ်းꧦတေၺႃးပိူၼ်ႈပႄႉၵိၼ်၊  ပေႃးၵုမ်ႇၵူမ်ႈႁူဝ်ၸိုင် ၵမ်းꧦတေၺႃးပိူၼ်ႈယဵပ်ႇႁူဝ်။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | ႁိူင်းသႂ် (ထုင်ႉၼႃးမၢၵ်ႇၶေႃ) | ၼႃႈ 33 (16/2/2023)

ဢၼုသ်သတိၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈၶူၼ်ႉၶႆႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵမ်းꧦၾၢင်ႉမႅၼ်ႈ- (1) ၶူၼ်ႉၶႆႈၵုၼ်းမုၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ (2) ၶူၼ်ႉၶႆႈၵုၼ်းမုၼ်တြႃးၸဝ်ႈ၊ (3) ၶူၼ်ႉၶႆႈ ၵုၼ်းမုၼ်သင်ႇၶၸဝ်ႈ၊ (4) ၶူၼ်ႉၶႆႈၵုၼ်းမုၼ်သိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ (5) ၶူၼ်ႉၶႆႈၵုၼ်း မုၼ်လွင်ႈၸႃႇၵလူႇတၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ (6) ၶူၼ်ႉၶႆႈၵုၼ်းမုၼ်ၽီ၊ (7) ၶူၼ်ႉၶႆႈတၢင်း တၢႆ၊ (8) ၾၢင်ႉၸွမ်းလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်း၊ (9) ၾၢင်ႉၸွမ်းလူမ်းၶဝ်ႈလူမ်းဢွၵ်ႇ၊ (10) ၶူၼ်ႉၶႆႈလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼိပ်ပၢၼ်ႇ။ သၢႆၵႄးၵဵဝ် မၢႆ-4 | ၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶတႆး ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | ပီ 2022 | ၸဵင်ႇပႃႇရမီႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇ | တွၼ်ႈ "ၽႄႈတိူၼ်းၵုၼ်းမုၼ်ပုတ်ႉထ" ၸဝ်ႈႁေမိသ်သရ (ၵျွၵ်ႉမႄး) | ၼႃႈ 32 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. (ၸိရံၵႃလ ၽႃဝၼႃ) ႁဵတ်းသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုင်ꧦ၊ 2. (သၵ်ၵၸ်ၸ ၽႃဝၼႃ) … ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶိုတ်းꧦတၢမ်းꧦ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇႁူင်ႈ၊ 3. (ၼိရဝသေၼ ၽႃဝၼႃ) … ႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ ဢမ်ႇပၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်၊ 4. (ဢၽိရတိ ၽႃဝၼႃ) … ႁဵတ်းၵႂႃႇမူၼ်ႈꧦသိူဝ်းꧦ။ (ၽႃဝၼႃႇ ပွင်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတိူဝ်းတွၼ်းမႃး) သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "တီႈထုၵ်ႇပွင်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ လႄႈ ပုၵ်ႉၵူဝ်ႇဢၼ်ပွင် ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ" ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတသီႇရိ (ပၢင်လူင်) | ၼႃႈ 32 (16/2/2023)

တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းဢၼ်ၶိုတ်းၸၼ်ႉသေ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်တေၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်လႄႈၶူးသွၼ်(သႃႇသၼႃႇ)လႄႈ တႃႇတေလႆႈ ၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉဝႃႈ ပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈၸွမ်းၼင်ႇ 4 ၶေႃႈပႃႈတႂ်ႈၼႆႉၵွၼ်ႇ ၸင်ႇမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈႁဵၼ်း- 1. တေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ၊ 2. ပၢႆးယူႇလီတေလႆႈတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ 3. တေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၺၢၼ်ႇၽၢႆ၊ 4. တေလႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ယုမ်ႇယမ်ၽြႃးထႃႇဝရ။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "လီႁူႉႁဵတ်းဝႆး ၵၢၼ်တႃႇတႆး" ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတသီႇရိ (ပၢင်လူင်) | ၼႃႈ 153 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

ႁူဝ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶဝ်ႈသႃႇသၼႃႇၶရိတ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈမိူဝ်ႈလဵဝ် (2014) ၼႆႉ တေမီး ယူႇ 2,981,291၊ ၵျွင်းၽြႃး(ၶျိူၶျ်ႉ)ၶဝ်တေမီးယူႇ 5,968 လင်။ ႁဵတ်းသင်ႁူဝ် ၵူၼ်းၶဝ်ပႄႉၼမ်?၊ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ်ပိုၼ်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇၶဝ်?- 1. မိူင်းၼိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ပွႆႇၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶဝ် ၶဝ်ႈၵႂႃႇဢွၼ် တၢင်း၊ (merchant)  2. ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢဝ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈပၼ် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႇမီးၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇပွႆႇၵူၼ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်ႈၸွမ်း၊ (military) 3. ပေႃးတင်းၼိူဝ်ၼႆႉတင်ႈမၼ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇပွႆႇမုၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်ၶဝ်ႈမႃးၸွမ်း၊ (missionaries) သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | တွၼ်ႈ "လီႁူႉႁဵတ်းဝႆး ၵၢၼ်တႃႇတႆး" ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတသီႇရိ (ပၢင်လူင်) | ၼႃႈ 152 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. (သတ်ထႃ) ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ ပေႃႈမႄႈ၊ သြႃႇ 2. (သီလ) ႁႂ်ႈသိၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ် 3. (သုတ) ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉၼႂ်းထမ်ႇမ 4. (ၸႃၵ) ႁႂ်ႈမေႃလူႇတၢၼ်း၊ ယိုင်ႈမႅင်ႇ၊ ၸွႆႈထႅမ်ပိူၼ်ႈ 5. (ပၺ်ၺႃ) ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼႂ်းလွင်ႈၵၢမ်ႇ လႄႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈ ၵၢမ်ႇ။ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ မၢႆ-3 | သင်ႇၶႃႇၼုမ်ႇတႆးၸၼ်ႉၸွမ် (ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ) | ပီ 2014 | ၵတ်း၊ တႃႈၵုင်ႈ | "လၢႆးယွၼ်းသူးတဵမ်ထူၼ်ႈ" ၸဝ်ႈၶတ်း (မိူင်းယႆ) | ၼႃႈ 99 (ၵဵပ်း 16/2/2023)

1. သႅင်ႇၶၢႆလဝ်ႈ၊ လႅၼ်းယႃႈ ဢမ်ႇမီးၵႂႃႇၵူႈတီႈ။ 2. ၵႂႃႇမႃးၸွမ်းတၢင်း လူတ်ႉၵႃးၶဝ် ပၼ်သုၼ်ႇၵူၼ်းပၢႆတၢင်း။ 3. ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းထမ်ႇမ တီႈၵျွင်းမုၼ် ၸဝ်ႈ။ 4. ဢဝ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဝႆႉပၼ်ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ၵမ်ႈၼမ်ဝႆႉတီႈ တၢင်းၽႄ။ 5. ၼပ်ႉယမ်ဝႆႉၵႃႈၶၼ် တူၼ်ႈမႆႉၺွင်ႇ။ 6. ၵိၼ်ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၵမ်ႉၼမ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 19၊ ပီ 2018၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ဢၼ်လီယိူင်ႈ မိူင်းသီႇႁူဝ်ႇ"၊ ၸဝ်ႈၶူး ၶိူဝ်းလီ ဢုတ်တမသႃရႃလင်ၵႃရ၊ ၼႃႈ 67 (ၵဵပ်း 8/2/2023)

ၼႂ်းဢၽိထမ်မတ်ထသင်ၵႁၼၼ်ႉ (တေႁဵတ်းသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ) တေလႆႈမီးႁႅင်း 5 ယိူင်ႈ- 1. (ႁႅင်းသတ်ထႃ) တၢင်းယုမ်ႇယမ်၊ 2. (ႁႅင်းဝီရိယ) တၢင်းၶတ်းၸႂ်၊ 3. (ႁႅင်းသတိ) ဢမ်ႇလိုမ်းယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်း၊ 4. (ႁႅင်းသမႃထိ) ၸႂ်ၼိမ်လီ ဢမ်ႇမဝ်းၸွမ်းၼႃႈၵၢၼ်လၢႆဢၼ်၊ 5. (ႁႅင်းပၺ်ၺႃ) မေႃၶူင်သၢင်ႈ၊ ထတ်းထွင်၊ မူၼ်ႉမႄး။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 20၊ ပီ 2018၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ႁႅင်းၼမ်ႉၸႂ် လႄႈ လၵ်းယိူင်းမၢႆ"၊ ၸဝ်ႈပၼ်တိတသီရိ သႅင်မိူင်း၊ ၼႃႈ 158-159 (ၵဵပ်း 8/2/2023)