NONG MURNG | ၼွင်းမိူင်း (ၵဵင်းတွင်း)

1. တၢင်းပဵၼ်ယဵဝ်ႈဝၢၼ်ႈယွမ်းလူင်း၊ 2. ဢွၵ်းဢေႃလူႉသေ မိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပဵၼ်၊ 3. တၢင်းပဵၼ်တပ်ႈႁႅင်ႈ တေယွမ်းလူင်း၊ 4. တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်တွတ်ႇဢမ်ႇမၢၼ်ႇ တေယွမ်းလူင်း၊ 5. တၢင်းပဵၼ်တၢႆၽၢၵ်ႇ ဢမ်ႇပေႃးပဵၼ်၊ 6. တၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁိၼ်ၼႂ်းတွင်ႉ ယွမ်းလူင်း၊ 7. လုပ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင်လီ၊ 8. တပ်းၸိုၼ်ႈသႂ်လီ၊ 9. သိၼ်မၢႆႁႃႈမၼ်ႈၵိုမ်းလီ၊ 10. လွတ်ႈၽေးၸၢတ်ႈၼႆႉ လႄႈ ၸၢတ်ႈၼႃႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ၶဵၼ်လူင်ယႃႈမဝ်းၵမ်း"၊ ၸဝ်ႈၼေမိၼ်တ သၢႆမိူင်း၊ ၼႃႈ 224။ (ၵဵပ်း 8/2/2023)

1. တႃႇသတ်တဝႃႇၶဝ် မီးလွင်ႈၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ်သေ ဢွၵ်ႇပူၼ်ႉလႆႈၼႂ်း သမ်သရႃ။ 2. တႃႇဢွၵ်ႇပူၼ်ႉလႆႈ လွင်ႈႁွင်ႉႁႆႈ၊ ၶီၼႅင်ၸႂ်။ 3. တႃႇမွတ်ႇယဵၼ်လႆႈ လွင်ႈၸႂ်ဢမ်ႇသိူဝ်းလႄႈ လွင်ႈၶၢၼ်ၸႂ်။ 4. တႃႇႁွတ်ႈထိုင် ဢရိယႃႇ။ 5. တႃႇႁွတ်ႈထိုင် ၼိပ်ပၢၼ်ႇၵတ်းယဵၼ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ပေႃးမီးသတိၸိုင် ၶိုင်ပွင်သင်ထိုင်တီႈ"၊ ၸဝ်ႈဝိပသ်သၼ ၵႃလိ၊ ၼႃႈ 184။ (ၵဵပ်း 8/2/2023) (လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွၼ်ႉမွၼ်းပုတ်ထၽႃသႃ၊ ၸဝ်ႈသြႇသုဝရ မၢဝ်းၶမ်း၊ တွၼ်ႈ 2၊ ၼႃႈ 104-10)

1. (ထမ်မၺ်ၺတ) ႁူႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်မႃး၊ 2. (ဢၼ်ထၺ်ၺတ) ႁူႉၽွၼ်းလီၽွၼ်းၸႃႉ၊ 3. (မတ်တၺ်ၺတ) ႁူႉလွင်ႈၵိုင်ႇဢၢပ်ႈ၊ 4. (ၵႃလၺ်ၺတ) ႁူႉၶၢဝ်းယၢမ်း၊ 5. (ပရိသၺ်ၺတ) ႁူႉသၽေႃးပရိတ်သၢတ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်"၊ ၸဝ်ႈသုပၺ်ၺႃ သႂ်၊ ၼႃႈ 284။ (ၵဵပ်း 29/1/ 2023)

1. (သတ်ထိၼ်တရေ = faculty of faith) ထိင်းၸႂ်ဢမ်ႇပၼ်ၶွၼ်းဝႆသေ ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်းႁႅင်းသတ်ထႃႇ။ 2. (ဝီရိယိၼ်တရေ = faculty of energy) … ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်းႁႅင်းတၢင်း ၶတ်းၸႂ်။ 3. (သတိၼ်တရေ = faculty of mindfulness) … ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်းသတိ။ 4. (သမႃထိၼ်တရေ = faculty of concentration) … ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်း သမႃထိ။ 5. (ပၺ်ၺိၼ်တရေ = faculty of wisdom) … ဢဝ်ၸႂ်ၸပ်းပၺႃႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ပေႃးမီးသတိၸိုင် ၶိုင်ပွင်သင်ထိုင်တီႈ"၊ ၸဝ်ႈဝိပသ်သၼ ၵႃလိ၊ ၼႃႈ 186 (ၵဵပ်း 3/2/2023)

ပိူင်လၢႆးဢၼ်ပုတ်ထၸဝ်ႈ တွပ်ႇပၼ်ၶေႃႈထၢမ်ၼႆႉ မီးသီႇယိူင်ႈ- 1. မၢင်ၶေႃႈတေလႆႈတွပ်ႇပၼ်သိုဝ်ႈꧦ၊ 2. မၢင်ၶေႃႈတေလႆႈဢဝ်လၢႆးၸႅၵ်ႇယွႆႈသေ တွပ်ႇၵႄႈ၊ 3. မၢင်ၶေႃႈတေလႆႈထၢမ်ၶိုၼ်းသေ တွပ်ႇၵႄႈ၊ 4. မၢင်ၶေႃႈတေလႆႈပၢၵ်ႈပႅၵ်ႈ ဢမ်ႇတွပ်ႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" ဢတ်တ လႄႈ တီႈပိုင်ႈဢိင်"၊ ၸဝ်ႈၶူးၺႃၼထၸ ၺၢၼ်ႇၸွမ်၊ ၼႃႈ 174 (ၵဵပ်း 3/2/2023)

ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းသမ်ယုတ်တ တီႈၼိုင်ႈသမ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉဝႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၼႆႉ မီးႁႅင်း 5 ယိူင်ႈ- 1. ႁႅင်းတၢင်းႁၢင်ႈလီ၊ 2. ႁႅင်းၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း၊ 3. ႁႅင်းပီႈ ၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ 4. ႁႅင်းလုၵ်ႈလၢင်း၊ 5. ႁႅင်းဢိၼ်ႇတရေႇ မေႃယူႇမေႃသဝ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ" သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်"၊ ၸဝ်ႈၶၢဝ်ဢၺ် ၺေသီႇ၊ ၼႃႈ 141 (ၵဵပ်း 3/2/2023)

ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႃႈ ပေႃးၼၢင်းယိင်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ 4 မဵဝ်းၼႆႉၼႆၸိုင် မၼ်းတေ လႆႈလီလႆႈပဵၼ်လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၽဝၸၢတ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်။ 1. တေလႆႈပေႉၼႃႈၵၢၼ်ႁိူၼ်းယေး။ မေႃတူၺ်းထိုင် ၶပ်ႉၶိုင်ၼႃႈၵၢၼ်ႁိူၼ်း ယေး ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈ ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်း။ 2. တေလႆႈမေႃၸတ်းၵၢၼ်။ မေႃတူၺ်းထိုင်ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဝ်း၊ တူၺ်း ထိုင်ပၢႆးယူႇလီၶဝ်၊ မေႃယိုၼ်ႈမႅင်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်။ 3. တေလႆႈမေႃယူႇသဝ်းၸွမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်လႆႈၸႂ်။ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီႁဵတ်း ၵၢၼ်လွင်ႈဢမ်ႇလီ ဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ဢမ်ႇလႆႈၸႂ်။ 4. တေလႆႈမေႃထိင်းသိမ်း။ ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ႁႃမႃးၼၼ်ႉ မေႃသိမ်းပႅင်း၊ ဢမ်ႇၸၢႆႇပိုၼ်ႉၸၢႆႇပႅတ်ႈ၊ ဢမ်ႇလၵ်ႉဢဝ်သူင်ႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈၸဝ်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်"၊ ၸဝ်ႈၶၢဝ်ဢၺ် ၺေသီႇ၊ ၼႃႈ 139-104 (ၵဵပ်း 3/2/2023)

 1. တႃ၊ ႁူ၊ ၶူးၼင်၊ တိၼ်၊ မိုဝ်းတႄႇၵႂႃႇ ဢင်ႇၵႃႇတူဝ်ၶိင်းၸၢင်ႈယူပ်ႈယွမ်း၊ 2. ၵိူတ်ႇမႃးၽဝလႂ်ၵေႃႈ ၼိူဝ်ႉၼင်ႈဢမ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ်၊ ႁႅင်ႈႁိူတ်ႇ၊ ႁၢင်ႈၸႃႉ၊ 3. ဢမ်ႇမီးႁႅင်း၊ 4. ဢမ်ႇလႅတ်းသႅဝ်း၊ 5. ၵူဝ်ႁႄ မိူဝ်ႈမီးၶဵၼ်မႃး၊ 6. ၸၢင်ႈၺႃးပိူၼ်ႈၶႃႈတၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ၸၢင်ႈၶႃႈတၢႆတူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်း၊ 7. မီးတၢင်းပဵၼ်ၼမ်၊ 8. ဢူၺ်းၵေႃႉ ၸၢင်ႈလူႉလႅဝ်ၵွပ်ႈႁဝ်း၊ 9. ဢႃႇယုၸၢင်ႈပွတ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈၸႃႉ လႄႈ မၢၵ်ႇတႃထမ်မ"၊ ၸဝ်ႈၺႃၼဝရ ၸၢမ်ႇမုၼ်၊ ၼႃႈ 115 (ၵဵပ်း 3/2/2023) (ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၊ ပါဏာဒိပါတ အဖွင့်၊ နှာ ၂၀၀။)

(မူလပၼ်ၼႃသ ပႃလိ၊ မူလပရိယႃယဝၵ်ၵ၊ ဝတ်တ သုတ်) 1. (ဢၽိၸ်ၸႃ) ၶႂ်ႈလႆႈ ၶူဝ်းၶွင်လၢႆပိူၼ်ႈ၊ 2. (ဝိသမလေႃၽ) ၶႂ်ႈလႆႈ တီႈဢမ်ႇသၢင်ႈထုၵ်ႇ၊ 3. (ပျႃပႃတ) ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈလူႉသုမ်း၊ 4. (ၵေႃထ) ၸႂ်လမ်တႃႇသေႇ၊ 5. (ဢုပၼႃႁ) ၸႂ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇပိူၼ်ႈ၊ 6. (မၵ်ၶ) ယႃႉလူႉၵုၼ်းမုၼ်၊ 7. (ပလႃသ) ၶေႉၶဵင်ႇၵုၼ်းမုၼ်ၵၼ်၊ 8. (ဢိသ်သႃ) ၸႂ်ႈသီႈၵႄႉ၊ 9. (မၸ်သရိယ) ၸႂ်ထီႇၼဵဝ်၊ 10. (မႃယႃ) ၸႂ်မေႃလိင်ႉလႅၼ်၊ 11. (သႃတေယႃ) ၸႂ်ၵူတ်ႉ၊ 12. (ထမ်ၽ) ၸႂ်ႁုၵ်ႉႁၢႆႉ၊ 13. (သႃရမ်ၽ) ၸႂ်ငိုပ်းတၼ်၊ 14. (မႃၼ) ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်၊ 15. (ဢတိမႃၼ) ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ၼႃႇ၊ 16. (မတ) မဝ်းမိင်းတိုဝ်တၼ်၊ 17. (ပမႃတ) လူင်လိုမ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈၸႃႉ လႄႈ မၢၵ်ႇတႃထမ်မ"၊ ၸဝ်ႈၺႃၼဝရ ၸၢမ်ႇမုၼ်၊ ၼႃႈ 113-114 (ၵဵပ်း 3/2/2023) 

1. ပႆၶၢဝ်းတၢင်းၵႆလႆႈ၊ 2. မီးႁႅင်းၶိူင်ႇၵိုမ်း၊ 3. တၢင်းပဵၼ်ဢေႇမၢင်၊ 4. တၢင်းၵိၼ် ယွႆႈငၢႆႈ၊ 5. သမႃႇထိဢမ်ႇလူႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီး လႄႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီပဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃဝံသ ပိုၼ်းတႅတ်ႈ၊ ၼႃႈ 101 (ၵဵပ်း 3/2/ 2023) (ၾိင်ႈပိူင်တႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၼႃႈလိၵ်ႈ 12)

(1) မေႃယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈလွတ်ႈတၢင်းၽိတ်းၵူႈလွင်ႈ၊ (2) မေႃယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းလီ၊ (3) မေႃယူႇသဝ်း ႁႂ်ႈပေႃးလွတ်ႈတၢင်းၼေး ၽူႈမီးပၺႃႇၶဝ်၊ (4) ဢမ်ႇယႃႉလူႉ၊ လူလၢႆသႃႇသၼႃႇတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ (5) ဢမ်ႇလႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈ တၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇတၢင်ႇသႃႇသၼႃႇ၊ (6) မေႃလၢတ်ႈၼႄ၊ သင်ႇသွၼ်ပိူၼ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီး လႄႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီပဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃဝံသ ပိုၼ်းတႅတ်ႈ၊ ၼႃႈ 101 (ၵဵပ်း 3/2/ 2023) အရှူံးမရှိသော ဒဿန မေတ်တာရှင် (ရွှေပိသာ) 2006 နှာ-62။)

(1) Be systematic (ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈတမ်းလွၵ်းပိူင်သေႁဵတ်း) (2) Plan (ႁႂ်ႈဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်။ တီႈဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး what, who, when, where, why, how) (3) Management (ႁႂ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း လူင်ႉလႅင်းၵၼ်သေ ၸႅၵ်ႇၽႄပုၼ်ႈ ၽွၼ်းပၼ်ၵၼ်) (4) Inspection (ထတ်းသၢင်ၸွမ်းလွင်ႈလီ/ၸႃႉ၊ လွင်ႈတိူဝ်းတွၼ်း လႄႈ လူႉသုမ်းတႃႇသေႇ) (5) Correction (ဢၼ်ၽိတ်းၼၼ်ႉ မူၼ်ႉမႄးၸွမ်း) လိူဝ်သေၼႆႉသမ်ႉ 1. ႁဵတ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းတြႃး၊ 2. မေႃၸႅၵ်ႇၽႄၶူဝ်းၶွင်သုၼ်ႇ တူဝ်လႄႈသုၼ်ႇႁူမ်ႈ၊ 3. မီးၵတိ၊ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတမ်းၸႂ်လႆႈ၊ 4. ႁတ်းႁၢၼ်။ (ၾိင်ႈပိူင် ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၼႃႈလိၵ်ႈ 34) ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီး လႄႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇလီပဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈပပၺ်ၺႃဝံသ ပိုၼ်းတႅၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 98-99 (ၵဵပ်း 3/2/2023)

 (1) ရႁၢၼ်းတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇတေႃႇၸူဝ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၼႂ်း ဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်း။ (2) တေလႆႈယိပ်းသီႇပိတ်ႈသေ ၶၢမ်ႇသွမ်းၵိၼ်တေႃႇၸူဝ်ႈ တေဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉ ၶဝ်ႈသွမ်း တီႈႁိူၼ်းဢၼ်တၵႃႇၶဝ်ပၢင်းဝႆႉ။ (3) တေလႆႈႁႃဢဝ်ၽႅၼ်ႇ(ပိတ်းပွတ်း) ၸွမ်းပႃႇႁဵဝ်ႈသေ ယဵပ်းႁဵတ်းသၢင်ႇ ၵၢၼ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉဢဝ် သၢင်ႇၵၢၼ်းဢၼ်တၵႃႇၶဝ်လူႇတၢၼ်း။ (4) တေလႆႈယူႇသဝ်းၸွမ်းႁူမ်ႈမႆႉၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇလႆႈယူႇၼႂ်းဝတ်ႉ။ (5) တေလႆႈၵိၼ်ၸၢႆတႃႇသေႇ။ မုၼ်ၶမ်းၽြႃးၸင်ႇဝႃႈ "ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းႁႃႈပိူင် တီႈၼိူဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ" ၼႆ သေ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ရႁၢၼ်းတင်းသဵင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်း - 1. ၶႂ်ႈယူႇၵျွင်းထိူၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈယူႇ၊ ၶႂ်ႈယူႇၵျွင်း ဝၢၼ်ႈၵေႃႈလႆႈယူႇ။ 2. ၶႂ်ႈတုင်းသွမ်းၵၼ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၵိၼ်သွမ်း ဢၼ်တၵႃႇမႃးလူႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈ။ 3. ၶႂ်ႈၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်းပမ်ႉသၵူႇၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၼုင်ႈသၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်တၵႃႇ မႃးလူႇၵေႃႈလႆႈ၊ 4. သင်ၶႂ်ႈယူႇၼႂ်းထိူၼ်ႇၼႆ တိုၼ်းပၼ်ၶႂၢင်ႉတႃႇ 8 လိူၼ်ယူႇ။ 5. လွင်ႈၵိၼ်ၼိူဝ်ႉပႃၼၼ်ႉ သင်လွတ်ႈသေ တႃႁၼ်၊ ႁူငိၼ်း၊ ဢမ်ႇထၢင်ႇ ထိူမ်ဝႃႈ "ပိူၼ်ႈယိူင်းဢၢၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေႇ ႁႅမ်းတၢႆမႃး၊ ႁုင်မႃး" ၼႆၸိုင် ၵိၼ်လႆႈယူႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ...

1. (ၵႃယႃၼုပသ်သၼႃသတိပထၢၼ်) မီးတၢင်းတင်ႈၸႂ် ယႂ်ႇၼမ်ႁႅင်းလႄႈသင်၊ မီးၺၢၼ်ႇသမ်ပၸၺ်ၺလႄႈသင်၊ မီးသတိလႄႈသင် ၼႂ်းလေႃၵၼႆႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ ၸႂ်ဢၽိၸ်ၸႃ(ၸႂ်ၶႂ်ႈလႆႈ) တေႃမၼသ်သ(ၸႂ်ဢမ်ႇသိူဝ်းမူၼ်ႈ)သေ ဢၼ်ပဵၼ် တူဝ်ၵေႃႈ ဢဝ်တူဝ်သေ ယၵ်ႉတူၺ်းၸွမ်းၶိုတ်းꧦတၼ်းꧦ။ 2. (ဝေတၼႃၼုပသ်သၼႃသတိပထၢၼ်) … ဢၼ်ပဵၼ်ဝေတၼႃႇၵေႃႈ ဢဝ်ဝေ တၼႃႇသေ ယၵ်ႉတူၺ်းၸွမ်းၶိုတ်းꧦတၼ်းꧦ။ 3. (ၸိတ်တႃၼုပသ်သၼႃသတိပထၢၼ်) … ဢၼ်ပဵၼ်ၸႂ်ၵေႃႈ ဢဝ်ၸႂ်သေ ယၵ်ႉ တူၺ်းၸွမ်းၶိုတ်းꧦတၼ်းꧦ။ 4. (ထမ်မႃၼုပသ်ၼႃသတိပထၢၼ်) … ဢၼ်ပဵၼ်သၽေႃးတြႃးၵေႃႈ ဢဝ်တြႃး သေ ယၵ်းတူၺ်းၸွမ်းၶိုတ်းꧦတၼ်းꧦ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" လွၵ်းလၢႆးၵႄႈၶႆပၢႆးၸႂ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးဝေပုလ်လ လႅင်းၸွမ်၊ ၼႃႈ 38-39။ (ၵဵပ်း 3/2/ 2023)

1. (ၺႃတိပျသၼ) လႆႈသုမ်းပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ 2. (ၽေႃၵပျသၼ) လႆႈသုမ်းၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း၊ 3. (ရေႃၵႃပျသၼ) မီးတၢင်းပဵၼ်၊ 4. (တိထိပျသၼ) လႆႈႁပ်ႉတၢင်းႁၼ်ၽိတ်း၊ 5. (သီလပျသၼ) သိၼ်ထမ်းလူႉလႅဝ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးသုၼၼ်ႇတ ၶမ်းႁိူင်း၊ ၼႃႈ 26။ (ၵဵပ်း 3/2/ 2023)

1. မီးသုၼ်ႇ(မၢၼ်)၊ 2. ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ(ၵႅၼ်)၊ 3. မီးပီႈၼွင်ႉ၊ 4. ဢမ်ႇမီးပီႈၼွင်ႉ၊ 5. ၵူၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈ၊ 6. ၵူၼ်းသႄႉၼႄး၊ 7. ၵတ်းယဵၼ်၊ 8. ၶၢၼ်ၸႂ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးသုၼၼ်ႇတ ၶမ်းႁိူင်း၊ ၼႃႈ 26။ (ၵဵပ်း 3/2/ 2023)

ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးပၼ်ႁႃၼႆႉ တေၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ 7 မဵဝ်းၼႆႉၽွင်ႈယူႇ- 1. wealth without work (မၢၵ်ႈမီး ဢမ်ႇပႃးႁဵတ်းၵၢၼ်) 2. pleasure without conscience (မူၼ်ႈသိူဝ်း ဢမ်ႇပႃးလွင်ႈႁူႉတူဝ်) 3. religion without sacrifice (ၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇ ဢမ်ႇပႃးတၢင်းလူႇ) 4. politics without principle (ၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇပႃးပၵ်းပိူင်) 5. knowledge without character (တၢင်းႁူႉ ဢမ်ႇပႃးၼမ်ႉၵတ်ႉ) 6. science without humility (ပၢႆးသၢႆ ဢမ်ႇပႃးၸႂ်ၵူၼ်း) 7. business without ethics (ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢမ်ႇပႃးတၢင်းတိုဝ်းၵမ်လီ) ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 16၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးသုၼၼ်ႇတ ၶမ်းႁိူင်း၊ ၼႃႈ 19။ (ၵဵပ်း 3/2/ 2023)

(1) ဢႃႇယုထဝ်ႈၵေႇ ႁႅင်းဢေႇမႃးသေ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလႆႈ၊ (2) ပၢႆးယူႇလီဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ ၼႃႈၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ၊ (3) ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းလူႉသုမ်းၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁႃႁွမ်ၶိုၼ်းလႆႈ၊ (4) ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇသေ ဢမ်ႇမီးတီႈပိုင်ႈဢိင်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" တၢင်းႁၼ်ထိုင်ၼိူဝ်ၽဝရႁၢၼ်း လႄႈ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း၊ ၸဝ်ႈဢၵ်ၵၺႃၼ လႃႉ သႂ်၊ ၼႃႈ 266-267။ (ၵဵပ်း 29/1/2023)

(1) တူၺ်းထိုင်(လုမ်းလႃး)ပေႃႈမႄႈ၊ (2) ၼပ်ႉယမ်ၽူႈယႂ်ႇ(ၵူၼ်းလူင်)၊ (3) လၢတ်ႈၵႂၢမ်း (ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ)ဝၢၼ်ႁူ၊ (4) ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်း သေႃႇသူၼ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈတႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ (5) ဢမ်ႇထီႇၼဵဝ်၊ (6) မီးသၸ်ႉၸႃႇ (လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ)၊ (7) တေႃးသဢေႇ (ဢမ်ႇၸႂ်လမ်ငၢႆႈ)။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵူၼ်းလီ (သပ်ပုရိသ)"၊ ၸဝ်ႈပၼ်တိတသီရိ သႅင်မိူင်း၊ ၼႃႈ 250။ (ၵဵပ်း 28/1/ 2023)

 (1) ဢဝ်တၢႆမႄႈ၊ (2) ဢဝ်တၢႆပေႃႈ၊ (3) ဢဝ်လွၼ်ႇၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ၊ (4) ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၸမ်ႉလိူတ်ႈ(မၢင်တီႈဝႃႈ ဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ)၊ (5) သေႃႇသူၼ်းႁႂ်ႈသင်ႇၶႃႇ တႅၵ်ႈယၢႆႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" လၢႆးဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ၽူႈၵူၼ်းလီ"၊ ၸဝ်ႈၶၢဝ် မၼိၸၼ်တႃ လိူၼ်သႅင်၊ ၼႃႈ 193။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

1. ထီႇၼဵဝ်တီႈယူႇသဝ်း (ဢမ်ႇၶႂ်ႈပၼ်ပိူၼ်ႈမႃးယူႇသဝ်း)၊ 2. ထီႇၼဵဝ်ဢူၺ်းၵေႃႉ (ၵူဝ်ပိူၼ်ႈၸမ်ၸႂ်မၼ်းလိူဝ်သေႁဝ်း)၊ 3. ထီႇၼဵဝ်ပၺႃႇ၊ ၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း လႄႈ ၵုသူဝ်ႇတၢင်းလီ (ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈမီးမိူၼ်ႁဝ်း)၊ 4. ထီႇၼဵဝ်ႁၢင်ႈၽၢင် (ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈယုၵ်ႉယွင်ႈ ၵေႃႉဢၼ်ႁၢင်ႈလီလိူဝ် ႁဝ်း)၊ 5. ထီႇၼဵဝ်ထမ်ႇမ (ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉမိူၼ်ႁဝ်း)။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" လၢႆးဝႆႉဝၢင်းၸႂ်ၽူႈၵူၼ်းလီ"၊ ၸဝ်ႈၶၢဝ် မၼိၸၼ်တႃ လိူၼ်သႅင်၊ ၼႃႈ 192။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

 1. လႆႈၼွၼ်းလပ်းၾၼ်လီ၊ 2. တိုၼ်ႇမႃးၵေႃႈ လႆႈတိုၼ်ႇလီꧦ၊ 3. ဢမ်ႇလႆႈၼွၼ်းၾၼ်လွင်ႈႁုၵ်ႉႁၢႆႉ၊ 4. ၽီလီၶဝ်ႁၵ်ႉပႅင်း၊ 5. ၵူၼ်းႁၵ်ႉပႅင်း၊ 6. ၽီၶဝ်ပႂ်ႉတူၺ်းထိုင်၊ 7. ၽေးၽႆး၊ ၽေးငူၼ်ႉၵွင်ႉ၊ ၽေးလၢၵ်ႈၼၢၵ်ႈ ဢမ်ႇတူၵ်းထိုင်ႁဝ်းလႆႈ၊ 8. ၸႂ်ၸိုၼ်ႈပၢင်ႇ ၼိမ်လီ၊ 9. ၼႃႈတႃၸိုၼ်ႈပၢင်ႇသႂ်၊ 10. ဢမ်ႈၸမ်တၢႆၵေႃႈ ဢမ်ႇလူင်လိုမ်းသေတၢႆ၊ ဢမ်ႇလႆႈတၢႆႁုၵ်ႉႁၢႆႉ၊ 11. ဝၢႆးတၢႆယဝ်ႉ ၸၢင်ႈလႆႈၵႂႃႇၽႅဝ်မိူင်းသၢင်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" လၢႆးပိုၼ်ၽေမဵတ်ႉတႃႇ"၊ ၸဝ်ႈၶၢဝ် သုၼ်တရဝမ်သီၽိပႃလ ၶိူဝ်းလီ၊ ၼႃႈ 169-170။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

ၵုၼ်းမုၼ်တၵႃႇၼႆႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမိလိၼ်တ ထၢမ်ၸဝ်ႈၼႃၵသေၼ မီး 10 ၶေႃႈ- 1. ဢမ်ႇၽႃႈပႅတ်ႈသင်ႇၶႃႇသေ ႁူမ်ႈတုၵ်ႉ ႁူမ်ႈသိူဝ်း၊ 2. ဢဝ်ထမ်မပဵၼ်ယႂ်ႇ၊ 3. ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးၼၼ်ႉ မေႃၸႅၵ်ႇၽေ၊ 4. ပေႃးႁၼ်လွင်ႈတၢင်း သႃႇသၼႃႇယူပ်ႈယွမ်းၸိုင် တေလႆႈၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈ မၼ်းၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး၊ 5. မီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ 6. လိူဝ်သေၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇႁႃထႅင်ႈသြႃႇတၢင်ႇၵေႃႉ၊ လႄႈ ဢၼ် လႆႈႁၼ် လႆႈငိၼ်း မဵဝ်းလၢၵ်ႇꧦလၢႆးꧦၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ၊ 7. မူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်း လွင်ႈယူႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ 8. ဢမ်ႇမေႃဢိမ်ႇၸၢၼ်ႈၼိူဝ် ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ 9. တၢင်းတိုဝ်းၵမ်ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၵူတ်ႉငေႃးသေတိုဝ်းၵမ်၊ 10. ယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်ရတႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵုင်ႇမုၼ်ဢုပႃႇသၵႃႇ"၊ ၸဝ်ႈၶူး ၼရိၼ်တႃၽိပႃလ ၸွမ်သႅင်၊ ၼႃႈ 156-157။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

 ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ မီးယူႇ 7 ယိူင်ႈ- 1. ၵႆႉႁူပ်ႉထူပ်းရႁၢၼ်း(သင်ႇၶႃႇ) 2. ၵႆႉထွမ်ႇတြႃး (ဢမ်ႇလူင်းလိုမ်း) 3. လိူဝ်သေသိၼ်ႁႃႈယဝ်ႉ၊ တိုဝ်းၵမ်ပႃး သိၼ်ပႅတ်ႇ၊ သိၼ်သိပ်း၊ 4. ၼပ်ႉယမ် တႄႇဢဝ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ တေႃႇထိုင်ၸဝ်ႈသြႃႇလူင်၊ 5. ဢမ်ႇသေႉၼေး ဢမ်ႇႁႃတၢင်းၽိတ်း (တီႈသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ) 6. လိူဝ်သေၼႂ်းသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇလူႇတၢၼ်းၼွၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ 7. ပေႃးမီးလွင်ႈလူႇတၢၼ်းၸိုင် ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈသႃႇသၼႃႇဢွၼ်တၢင်းသေ လူႇ တၢၼ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵုင်ႇမုၼ်ဢုပႃႇသၵႃႇ"၊ ၸဝ်ႈၶူး ၼရိၼ်တႃၽိပႃလ ၸွမ်သႅင်၊ ၼႃႈ 155-156။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

သမ်ယုတ်တၼိၵႃယ၊ 5၊ ပုၺႃၽိသၼ်တဝၵ်ၵ၊ မႁႃၼႃမ ဝတ်ထု။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတိုဝ်းၵမ် ဢၼ်ဢုပႃသၵႃ လူဝ်ႇမီးၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ ဝႃႈ- 1. (သီလ) တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ႁႃႈမၼ်ႈꧦၵိုမ်းꧦ၊ 2. (သတ်ထႃ) ယုမ်ႇယမ်ၼမ်ႉ ၵတ်ႉၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႄႈ ၵုၼ်းမုၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ၶေႃႈ၊ 3. (ၸႃၵ) ဢမ်ႇမီးၸႂ် ထီႇၼဵဝ်သေ ယိုၼ်ႈပၼ်ၵူၼ်းၵိၼ်း၊ 4. (ပၺ်ၺႃ) မီးပၺႃႇ မေႃၸႅၵ်ႇၽႄလွင်ႈလီ လွင်ႈၸႃႉ။ တၵႃႇၼႆႉ ပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ၸင်ႇၵွႆႈႁွင်ႉဝႃႈတၵႃႇ?။ (ၼႃႈ 153၊ သီႇလၵ် ၶၼ်ထ၊ ဢတ်ထၵႃထႃ။) 1. (သတ်ထေႃ ႁေႃတိ) မီးၸႂ်ယုမ်ႇယမ်တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ 2. (သီလ ဝႃ ႁေႃတိ) တိုဝ်းၵမ်သိၼ်ႁႃတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ 3. (ၼ ၵေႃတုႁ မင်ၵႃလိၵေႃ ႁေႃတိ) လႆႈႁၼ်၊ ငိၼ်း၊ ၼူမ်၊ ၵိၼ်၊ တိူဝ်ႉ ဢၼ်လၢၵ်ႇꧦလၢႆးꧦသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပဵၼ်မင်ႇၵလႃႇ၊ 4. (ၵမ်မံ ပတ်ၸတိ ၼေႃ မင်ၵလံ) ယုမ်ႇယမ် ၽွၼ်းလီ ၽွၼ်းႁၢႆႉၵၢမ်ႇ၊ 5. (ၼိ ဢိတေႃ ပႁိတ်တႃ တၵ်ၶိၼေယံ ၵဝေသတိ၊ ဢိတၸ ပုပ်ပၵႃရံ ၵ ရေႃတိ) ဢမ်ႇႁႃလူႇတၢၼ်းၼွၵ်ႈသႃႇသၼႃႇ၊ သူင်လူႇတၢၼ်းၼႂ်းသႃႇသ ၼႃႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ၵုင်ႇမုၼ်ဢုပႃႇသၵႃႇ"၊ ၸဝ်ႈၶူး ၼရိၼ်တႃၽိပႃလ ၸွမ်သႅင်၊ ၼႃႈ 150-151။ (ၵဵပ်း 28/1/2023) 

ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်းမီး 7 ၵေႃႉ- (1) ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉ ဢၼ် မေႃမၢပ်ႇၼေး၊ (2) … မိူၼ်ၽူႈလၵ်ႉ၊ (3) … မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈႁူမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ၸဝ်ႈ ၽူဝ်၊ (4) … မိူၼ်မႄႈ၊ (5) … မိူၼ်ၼွင်ႉယိင်း၊ (6) … မိူၼ်ဢူၺ်းၵေႃႉ၊ (7) … မိူၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉ။   ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်း" ပၢႆးဝူၼ်ႉပုတ်ႉထ လႄႈ လွင်ႈၼႃႈႁိူၼ်းငမ်းယဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတိၺ်ၺ ၶမ်းသႅင်၊ ၼႃႈ 92-93။ (ၵဵပ်း 28/1/2023)

 (1) လွင်ႈမီးဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်း၊ (2) လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ (3) မီးၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း တဵမထူၼ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ၽႃႇဝၼႃႇ လႄႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း"၊ ၸဝ်ႈၶေမိၼ်တ ၵၢၼ်ႈသႅင်၊ ၼႃႈ 71။ (ၵဵပ်း 27/1/2023)

1. (ၵႃမၸ်သၼ်တ) လွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၵႃႇမၵုင်ႇ၊ 2. (ပျႃပႃတ) လွင်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈလူႉလႅဝ်၊ 3. (ထိၼမိတ်ထ) လွင်ႈငိူဝ်ႈငဝ်၊ 4. (ဢုတ်ထၸ်ၸ) လွင်ႈၸႂ်ၽူင်ႉပိဝ်၊ 5. (ၵုၵ်ၵုၸ် ၸ) လွင်ႈၼႅင်ၸႂ်မႆႈၸႂ်၊ 6. (ဝိၸိၵိၸ်သႃ) လွင်ႈဢမ်ႇမေႃတႅပ်းတတ်းၸႅၵ်ႇၽႄ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ၽႃႇဝၼႃႇ လႄႈ ၽွၼ်းလီမၼ်း"၊ ၸဝ်ႈၶေမိၼ်တ ၵၢၼ်ႈသႅင်၊ ၼႃႈ 69။ (ၵဵပ်း 27/1/2023)

ပေႃးမီးပၼ်ႁႃမႃးၼႆ ထုၵ်ႇလီဢဝ်သေလၢႆးꧦ ၵီႈလိတ်ႈၵႂႃႇ- (1) ၵီႈလိတ်ႈတေႃႇ ၼႃႈတေႃႇၵၼ်၊ (2) ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးထႅင်ႈၼၼ်ႉ လူဝ်ႇသတိ၊ (3) ပေႃး မၼ်းၽိတ်းတႄႉ ႁႂ်ႈမေႃယွမ်းႁပ်ႉ၊ (4) ပၼ်ႁႃမၢင်ဢၼ် တေလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တႅပ်း တတ်း၊ (5) သင်ပဵၼ်ၵူၼ်းယွင်ႇ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်တၢင်းၽိတ်း၊ (6) ပေႃးလၢတ်ႈ သင်ႇသွၼ်ဢမ်ႇလႆႈၸိုင် ပိုၼ်ႈၽၢဝ်ႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈႁူႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းလိူင်း၊ ႁႂ်ႈလႆႈ တၢင်းဢၢႆ လႄႈ (7) ပေႃးပၼ်ႁႃဢမ်ႇယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၸိုင် ထုၵ်ႇလီႁူမ်ႇတူမ်းႁႂ်ႈယဵၼ်ႁၢႆ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ႁႃလွင်ႈငမ်းယဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်တိတ မၢဝ်းသႅင်ၾႃႉ၊ ၼႃႈ 46-47။ (ၵဵပ်း 27/1/ 2023)

ပၼ်ႁႃ လွင်ႈႁုၵ်ႉႁၢႆႉ၊ ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးၼႆႉ ၼႂ်းသမ်သၵႃမသုတ်တ၊ မၸ်ၸိမၼိၵႃယ ၼၼ်ႉဝႃႈဝႆႉ မီးလွင်ႈတၢင်းမၼ်း 6 ၶေႃႈ- (1) ယွၼ်ႉၸႂ်လမ်၊ (2) မီးၸႂ်ၶႂ်ႈတွပ်ႇတႅၼ်းၶိုၼ်း၊ (3) ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ်ၼိူဝ် ၵၼ်၊ (4) ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်ၶူး ဢမ်ႇၼၼ် ၵႂၢမ်းသွၼ်၊ (5) ဢမ်ႇၼပ်ႉယမ်မူႇၸုမ်း၊ (6) ဢမ်ႇၽိုၵ်းၵမ်တၢင်းယၢမ်ႈလီ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 18၊ ပီ 2016၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ႁႃလွင်ႈငမ်းယဵၼ်"၊ ၸဝ်ႈၶူးပၼ်တိတ မၢဝ်းသႅင်ၾႃႉ၊ ၼႃႈ 43-44။ (ၵဵပ်း 27/1/ 2023)

1. (ဢတိၸႃတ) လုၵ်ႈလၢင်းဢၼ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေပေႃႈမႄႈ၊ 2. (ဢၼုၸႃတ) လုၵ်ႈလၢင်းဢၼ် မီးၼမ်ႉၵတ်ႉပဵင်းပေႃႈမႄႈ၊ 3. (ဢဝၸႃတ) လုၵ်ႈလၢင်းဢၼ် ၺၢမ်ႉသေပေႃႈမႄႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 17၊ ပီ 2015၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ပုၼ်ႈၽွၼ်းလုၵ်ႈလၢင်း"၊ ၸဝ်ႈဝိပသ်သၼ လိူၼ်ႈၸိုၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 225။ (ၵဵပ်း 25/1/2023)

1. (ပိတုရၵ်ၶိတ) ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းဢၼ် တိုၵ်ႉမီးပေႃႈထိင်းဝႆႉ၊ 2. (မႃတုရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးမႄႈထိင်းဝႆႉ၊ 3. (မႃတုပိတုရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးမႄႈလႄႈပေႃႈထိင်းဝႆႉ၊ 4. (ၽႃတုရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးပီႈဢၢႆႈ၊ ၼွင်ႉၸၢႆးထိင်းဝႆႉ၊ 5. (ၽၵိၼိရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးပီႈၼၢင်း၊ ၼွင်ႉယိင်းထိင်းဝႆႉ၊ 6. (ၺႃတိရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးပီႈၼွင်ႉထိင်းဝႆႉ၊ 7. (ၵွတ်တရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းထိင်းဝႆႉ၊ 8. (ထမ်မရၵ်ၶိတ) … တိုၵ်ႉမီးၽူႈၵမ်သိၼ်ၶဝ်ထိင်းဝႆႉ၊ (ဢၼ်ၼႄမႃး ၼၢင်းယိင်း 8 ၵေႃႉၼိူဝ်ၼႆႉ ယွၼ်ႉၶဝ်ပႆႇမီးၼႃႈႁိူၼ်း၊ တိုၵ်ႉယူႇဝႆႉတႂ်ႈၵူၼ်းထိင်းမၼ်းလႄႈ သင်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်ၵႃႇမၼိူဝ်ၶဝ်ၸိုင် မၼ်းၼၢင်းတႄႉ ဢမ်ႇၽိတ်းသိၼ်၊ ၵူၼ်းၸၢႆႉတႄႉ ၽိတ်းသိၼ်ယူႇ။) 9. (သႃရၵ်ၶႃ) … ပိူၼ်ႈမၵ်းမၢႆဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇ၊ 10. (သပရိတၼ်တႃ) … ၶုၼ်မိူင်းၶဝ်ႁၢမ်ႈတၢပ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇလႆႈႁွမ်း သွင်ၸွမ်း၊ 11. (တၼၵ်ၵီတႃ)… ပိူၼ်ႈဢဝ်ငိုၼ်းသိုဝ်ႉမႃးႁဵတ်းမေးဝႆႉ၊ (မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈ မွၵ်ႇယႃႈ)၊ 12. (သၼ်တဝႃသိၼီႇ) … ၶဝ်လႆႈၸႂ်ၵၼ်သေ ပဵၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းဝႆႉ၊ 13. (ၽေႃၵဝႃသိၼီႇ) … ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်သိုဝ်ႉဢဝ်သေ မႃးႁဵတ်းၼၢင်း မေးဝႆႉ၊ 14. (ပတဝႃသိၼီႇ) … ပဵၼ်ၼၢင်းမေး ဢၼ်ပိူၼ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၼုင်...

1. တႃႇႁႂ်ႈမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၼႂ်းမုၵ်ႉၸုမ်း (The ASEAN security community-ASC) တႃႇတေလူလွမ် ပႂ်ႉပႃးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ လွင်ႈႁူမ်ႇ လူမ်ႈလႄႈ လွင်ႈၼိမ်သဝ်းသေ ႁႂ်ႈႁႅင်းပွင်သၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း ၶိူင်ႇ ၶမ်ႉၼႂ်းတူင်ႇၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ။ 2. တႃႇႁႂ်ႈမီးမႃးမုၵ်ႉၸုမ်းပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (ASEAN Economic Community-AEC) ၽႅၼ်ၵၢၼ် တႃႇႁႂ်ႈလွင်ႈၵႃႉၶၢႆမိူင်း ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ မီးၵၢတ်ႇငဝ်ႈငုၼ်းဢၼ်လဵဝ်သေ ၽေႈဢွၵ်ႇၵုၼ်ႇၵႃႉ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ၼိမ်မၼ်ႈ။ ၼႂ်းၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ၊ ၵၢၼ်လူင်းတိုၼ်း၊ လွင်ႈၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်၊ လွင်ႈငိုၼ်းတွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁႂ်ႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းၵႂႃႇမႃး ႁဵတ်း သၢင်ႈလႆႈလွတ်ႈꧦလႅဝ်းꧦ။ 3. ႁႂ်ႈမီးမုၵ်ႉၵေႃ လႄႈ ၾိင်ႈငႄႈၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ (ASEAN Socio-Cultural Community- ASCC?) ႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းဢႃႇသီႇယၼ်ႇ မီးလွင်ႈ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇပဵၼ်ဢူၺ်းလီၵၼ်၊ မေႃတူၺ်းထိုင်ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 17၊ ပီ 2015၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇလႄႈလွင်ႈၶဵင်ႇတႃႉ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢႃႇသီႇယၼ်ႇ"၊ ၸဝ်ႈၶူးတေဝိၼ်တႃၽိပႃလ သႅင်ၶမ်း၊ ၼႃႈ 147။ (ၵဵပ်း 25/1/2023)

1. ၼႂ်းသႃႇသၼႃႇၼႆႉ ပေႃးယူႇၼႂ်းၽဝသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၸိုင် တေလႆႈမေႃၼပ်ႉ ယမ်ၵၼ်။ လိူဝ်သေၸိူဝ်းဝႃႇယႂ်ႇ၊ ဝႃႈႁၢတ်ႈယဝ်ႉ ၸိူဝ်းဝႃႇလဵၵ်ႉသေႁဝ်း ၵေႃႈ လူဝ်ႇမေႃၼပ်ႉယမ် …။ 2. … လူဝ်ႇလႆႈမေႃတုင်းထွမ်ႇဢဝ်တြႃး ၸိူဝ်းၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်လီ။ တြႃး ၼၼ်ႉ ဢဝ်သႂ်ႇၸႂ်တႄႉꧦသေ မေႃၼပ်ႉယမ်၊ မေႃႁပ်ႉယဝ် လႄႈ မေႃတိုဝ်း ၵမ်ၸွမ်း။ 3. … လွင်ႈဢဝ်သတိသေ ယၵ်ႉတူၺ်းၶၼ်ႇထႃႇၼၼ်ႉ တေလႆႈသိုပ်ႇႁဵတ်း၊ ဢၼ်ၼႆႉႁွင်ႉဝႃႈ ၵမ်ႇမထၢၼ်း …။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 17၊ ပီ 2015၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅတ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ၸဝ်ႈမႁႃၵသ်သပ"၊ ၸဝ်ႈၶူးသေႃးၽိတ သႅင်သႂ်၊ ၼႃႈ 54။ (ၵဵပ်း 25/1/2023)

ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ၽွင်းတိုၵ်ႉပဵၼ်ၼေႃႇလွင်းယူႇၼၼ်ႉ မၼ်းမီးဝႆႉယိူင်းဢၢၼ်းလူင် 3 ၶေႃႈ- 1. (ပုတ်ထသ်သၸရိယႃ) ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇပဵၼ်ၽြႃး၊ 2. (ၺႃတတ်ထၸ ရိယ) ယိူင်းဢၢၼ်းတႃႇၸွႆႈထႅမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ 3. (လေႃၵတ်ထၸရိယ) ယိူင်းဢၢၼ်း တႃႇၸွႆႈထႅမ် ႁႂ်ႈလေႃၵတင်းသဵင်ႈ လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၸႂ်။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2013၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလႄႈ ၵၢၼ်သၢင်ႈပႃႇရမီႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶူးၵုမႃရ ၶမ်းမၢႆ၊ ၼႃႈ 324။ (ၵဵပ်း 22/1/2023) ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2014၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၶေႃႈယိူင်းမၢႆ ဢမ်ႇၼၼ် ပဝ်ႉမၢႆ၊ ၸဝ်ႈၵွၼ်းတၺ်ႇၺ ၶမ်းသႅင်၊ ၼႃႈ 42။ (ၵဵပ်း 3/2/2023)

ပုတ်းထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ (ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ တိၵၼိပႃတပႃလိ၊ ပၼ်ၼႃသၵ၊ လေၶသုတ်တ)ဝႃႈ ၵူၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇတေႃးသၼၼ်ႉ မီးသၢမ်ပိူင်- 1. (ပႃသႃၼလေၶူပမ) ၵူၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသ ဢၼ်မိူၼ်ႁွႆးၶိတ်ႇၶၼ်ႇၼိူဝ် မၢၵ်ႇႁိၼ်။ 2. (ပထဝီလေၶူပမ) ၵူၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသ ဢၼ်မိူၼ်ႁွႆးၶိတ်ႇၶၼ်ႇ ၼိူဝ် လိၼ်)။ 3. (ဢုတၵလေၶူပမ) ၵူၼ်းဢွၵ်ႇတေႃးသ ဢၼ်မိူၼ်ႁွႆးၶိတ်ႇၶၼ်ၼိူဝ် ၼမ်ႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2013၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၸႂ်တေႃးသ၊ ၸဝ်ႈမိၼ်တၵ မွၵ်ႇသႅင်၊ ၼႃႈ 267။ (ၵဵပ်း 22/1/2023)

1. (လေႃၽၵိလေသႃ) လွင်ႈၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း မိုတ်ႈမၵ်ႉၼိူဝ် ဢႃႇရုမ်ႇၵႃမ။ 2. (တေႃသၵိလေသႃ) လွင်ႈႁၢဝ်ႈႁၢႆႉလိူင်း။ 3. (မေႃႁၵိလေသႃ) လွင်ႈတိုဝ်တၼ် ဢမ်ႇႁၼ်တီႈပွင်ႇလႅင်း။ 4. (မႃၼၵိလေသႃ) လွင်ႈၽႅၼ်သုင် ၶတ်ႈၵႃႈၶတ်းၶၼ်။ 5. (တိတ်ထိၵိလေသႃ) လွင်ႈႁၼ်ၽိတ်း၊ ယုမ်ႇပိူင်ႈ။ 6. (ဝိၸိၵိၸ်သႃၵိလေသႃ) လွင်ႈငမ်းငဝ်းၼိူဝ် ၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ။ 7. (ထိၼမိတ်ထၵိလေသႃ) လွင်ႈပဵၼ်ၸႂ်ဢိုမ်တိုမ်း၊ ၼိုၵ်းၼႃ၊ ထိူင်းထိူဝ်ႉ။ 8. (ဢုတ်ထၸ်ၸၵိလေသႃ) လွင်ႈၸႂ်ၽူင်ႉပိဝ်၊ ၸႂ်ဢမ်ႇၼိမ်။ 9. (ဢႁိရိၵၵိလေသႃ) ဢမ်ႇမီးတၢင်းဢၢႆ မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၵ်ႈ။ 10. (ဢၼေႃတ်တပ်ပၵိလေသႃ) ဢမ်ႇမီးတၢင်းၵူဝ် မိူဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူၵ်ႈ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2013၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ တၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇ ဢၼ်ႁၢႆႉသုတ်း၊ ၸဝ်ႈၶူးၺႃၼထၸ ၺၢၼ်ႇၸွမ်၊ ၼႃႈ 251။ (ၵဵပ်း 22/1/2023)

1. ႁိမ်းႁွမ်းဢၼ်လီ (A clean and beautiful environment) 2. ၼမ်ႉၵိၼ်သႅၼ်သႂ် (Adequate and provision of clean drinking water) 3. တၢင်းၵိၼ်ယႅမ်ႉ (Adequate and balanced nutrition) 4. ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ (Minimal supplies of clothing) 5. တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း (Simple housing) 6. ပၢႆးယူႇလီ (Basic health care) 7. လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ (Basic communication) 8. ႁႅင်းပွင်သၽႃႇဝ (ၽႆးၾႃႉ၊ ၼမ်ႉၸႂ်၊ ၼမ်ႉမၼ်း တႄႇၵႂႃႇ) (Natural energy) 9. ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ (Holistic education) 10. ၾိင်ႈထုင်း၊ ထမ်ႇမ (Satisfaction of intellectual and cultural needs)။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2013၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၸုမ်းသႃႇပူဝ်းတယ (Sarvodaya Organization)၊ ၸဝ်ႈၶူးၼၼ်တႃဝမ်သ သႅၼ်ၸိုၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 164။ (ၵဵပ်း 22/1/2023)

1. ဢရႁံ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ တႅပ်းၶၢတ်ႇပႅတ်ႈ ၵိလေသႃ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ)၊ 2. သမ်မသမ်ပုတ်ထေႃ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ႁူႉပွင်ႇတြႃးတင်းသဵင်ႈ မႃးႁင်း ၵူၺ်းလီငၢမ်းယဝ်ႉ)၊ 3. ဝိၸ်ၸႃ ၸရၼ သမ်ပၼ်ၼေႃ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉတၢင်းႁူႉ လႄႈ တၢင်းယၢမ်ႈလီ တဵမ်ထူၼ်ႈယဝ်ႉ)၊ 4. သုၵတေႃ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မေႃလၢတ်ႈၸႃ ၵႂၢမ်းလီသဵင်ဝၢၼ်)၊ 5. လေႃၵဝိတူ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ႁူႉပွင်ႇလွင်ႈလေႃၵ 3 ပိူင်ယဝ်ႉ)၊ (လေႃၵ 3 ပိူင်- 1. သတ်တလေႃၵ တူဝ်မီးၸႂ်တင်းသဵင်ႈ၊ 2. ဢေႃၵႃသလေႃၵ တီႈ ယူႇသဝ်း ၼိူဝ်လိၼ်၊ ၵၢင်ႁၢဝ်၊ တႂ်ႈၼမ်ႉ၊ 3. သင်ၶႃရလေႃၵ ရုပ်ႈတြႃး ၼၢမ်ႇတြႃး)၊ 6. ဢၼုတ်တရေႃ ပုရိသ ထမ်မသႃရထိ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မေႃသင်ႇသွၼ် ၽူႈဢၼ်ၵိုင်ႇသင်ႇသွၼ်လႆႈ)၊ 7. သတ်ထႃတေဝမၼုသ်သႃၼမ် (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးဝႃး ၽီ၊ သၢင်၊ သတ်း၊ ၵူၼ်း တင်းသဵင်ႈ)၊ 8. ပုတ်ထေႃ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ႁူႉပွင်ႇသၸ်ႉၸႃႇတြႃးသေယဝ်ႉ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈ ႁူႉပွင်ႇၸွမ်း)၊ 9. ၽၵဝႃ (ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မီးဢူၽုင်းငဝ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ)၊ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-15၊ ပီ 2013၊ ဢိတ်ႇတီႈ ဢေးဢွပ်ႉသႅပ်ႉ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ ၵုၼ်မုၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶူးဝၼ်ၼသႃမိ လႅင်းဝၼ်း၊ ၼႃႈ 133-145။ (ၵဵပ်း 22/1/2023)

 ပြမ်မၸႃရီ- တႄႇဢဝ်ဢႃႇယု 5 တေႃႇ 25 ပီ၊ ၽွင်းတိုၵ်ႉၸိုၼ်ႈသႂ်၊ ပဵၼ် ပၢၼ်ႁဵၼ်း ဢဝ်တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ၊ တႃႇတေဢဝ်တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ ၼၼ်ႉ မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉသၢႆၸႂ် မိူဝ်းၼႃႈ။  ၵရုႁတ်ထ- တႄႇဢဝ်ဢႃႇယု 25 တေႃႇ 30 ပီ၊ ပဵၼ်ၶၢဝ်းႁႃတၢင်မူၼ်ႈ သိူဝ်းၼႂ်းလေႃးၵီႇ၊ မီးၼႃႈႁိူၼ်း၊ ႁႃၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်း၊ ၶဝ်ႈၸွႆႈထႅမ်ၵၢၼ် ၼႃႈဝၢၼ်ႈတႃသူၼ်။  ဝၼပရတ်ထ- တႄႇဢဝ်ဢႃႇယု 50 တေႃႇ 75 ပီ၊ ပဵၼ်ၶၢဝ်းဝၢင်းပႅတ်ႈ တၢင်းသိူဝ်းလေႃးၵီႇသေ ႁႃတိုဝ်းၵမ်တြႃး၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်လႄႈၸႂ်ႁဝ်း ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ၊ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈၼပ်ႉယမ်။  သၼ်ယႃသိ- တႄႇဢဝ်ဢႃႇ 75 တေႃႇပေႃးတၢႆ၊ ၶၢဝ်းတိုဝ်းၵမ် တႃႇဢွၵ်ႇ ပူၼ်ႉ၊ ၽႃႈပႅတ်ႈၸေးၸိမ်ႇတင်းသဵင်ႈ လိူဝ်သေၶူဝ်းၼုင်ႇႁူမ်ႇ လႄႈ ၶူဝ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵိုၵ်းတူဝ်ၵူၺ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 14၊ ပီ 2012၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ပိုၼ်းသႃႇသ ၼႃႇ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ႁူဝ်တီး"- ၸဝ်ႈၶူးသုၸႃတ ပိုၼ်းတႆး၊ ၼႃႈ 128-129 (ၵဵပ်း 20/1/2023)

1. ၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈထွမ်ႇ။ 2. ၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ။ 3. ၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈထွမ်ႇ။ 4. ၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ။ 5. ၵႂၢမ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈထွမ်ႇ လႄႈ 6. ၵႂၢမ်းဢမ်ႇၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီ၊ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 14၊ ပီ 2012၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "ၵႂၢမ်းလီ"- ၸဝ်ႈ ၶူးဝၼ်ၼသႃမိ လႅင်းဝၼ်း၊ ၼႃႈ 76-77 (ၵဵပ်း 20/1/2023)  

ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ သၸ်ႉၸႃႇဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်သတ်တဝႃႇႁဝ်းလႆႈထူပ်းယူႇ ၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶသၸ်ႉၸႃႇ။ ဢၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၸႅင်ႈၼႄၼၼ်ႉတႄႉ- 1. ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶ (ဢႃတိပိ တုၵ်ၶေႃ) 2. ဢၼ်လႆႈၵႄႈထဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶ (ၸႃရႃပိ တုၵ်ၶေႃ) 3. ဢၼ်လႆႈၸဵပ်းၶႆႈၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶ (ပျႃတိပိ တုၵ်ၶေႃ) 4. ဢၼ်လႆႈတၢႆၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ၶ (မရၼံပိ တုၵ်ၶေႃ) 5. လႆႈယူႇႁူမ်ႈၸွမ်း ၶူဝ်းၶွင်/ၵေႃႉ ဢမ်ႇၵျိူၵ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်တုၵ်ၶ (ဢပ်ပိယေႁိ သမ်ပယေႃၵေႃ တုၵ်ၶေႃ) 6. လႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁၵ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶ (ပိယေႁိ ဝိပ်ပယေႃၵေႃ တုၵ်ၶေႃ) 7. ဢၼ်ၶႈလႆႈသေ ဢမ်ႇလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ၶ (ယံပိၸ်သံ ၼလၽတိ တံပိ တုၵ်ၶံ) 8. ဢၼ်လႆႈၸပ်းပႅၼ်းၶၼ်ႇထႃႇႁႃႈယိူင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တုၵ်ႉၶ (သံၶိတ်တေၼ ပၺ်ၸုပႃတႃၼၵ်ၶၼ်ထႃ တုၵ်ၶႃ) ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 14၊ ပီ 2012၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "လွင်ႈပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈ ႁေႃးတြႃးၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း"- ၸဝ်ႈသုမၼ သႃႇႁိူင်း၊ ၼႃႈ 40 (ၵဵပ်း 20/1/2023)

1. (ၵႃမ) ၸႂ်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉႁၵ်ႉၵျိူၵ်ႈ၊ 2. (ဢရတိ) ဢမ်ႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၼႂ်းၵၢၼ်လီ၊ 3. (ၶုပ်ပိပႃသ) လႆႈဢိုပ်းယၢၵ်ႈ၊ 4. (တၼ်ႁႃ) ၸႂ်ၸပ်းႁွႆႈ၊ 5. (ထိၼမိတ်ထ) ၸႂ်မိူၼ်ႇၸိူဝ်ႈ ၶၢၼ်ႉဢိူၼ်၊ 6. (ပီရူ) ၸႂ်တိုၼ်ႇၽၢၼ်ႈၵူဝ်ႁႄ / ဢမ်ႇႁတ်းႁၢၼ်၊ 7. (ဝိၸိတ်ၵိတ်သႃ) လွင်ႈငမ်းငဝ်းၼိူဝ် ရတၼႃႇသၢမ်ၸဝ်ႈ၊ ၶၼ်ထႃ၊ ဢႃယတၼ၊ ထၢတ်ႈ၊ သၸ်ၸႃႇ၊ ပတိၸသမုပ်ပၢတ်ႈ၊ 8. (မၵ်ၶထမ်ၽ) ဢမ်ႇမေႃႁူႉၵုင်ႇမုၼ်သေ ဢွၵ်ႇတေႃးသ၊ 9. (လႃၽသၵ်ၵႃရသိလေႃၵမိၸ်သႃလတ်ထ) ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်ၵွပ်ႈ လၢပ်ႈလႃၽတိူဝ်းမႃး၊ 10. (ဢတ်တုၵ်ၵမ်သၼပရဝမ်ၽၼ) ယွင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ တဵၵ်းတဵင်ပိူၼ်ႈ တၢင်ႇၵေႃႉ။

သမ်ယေႃၸၼ ပွင်ႇဝႃႈ မတ်ႉၸၼ်တိုတ်ႉဝႆႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် သတ်တဝႃႇပေႃးတေ ဢမ်ႇ ပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈတူင်ႇဝူင်းၵၢဝ်ႉ ၵိူတ်ႇ၊ ထဝ်ႈ၊ ပဵၼ်၊ တၢႆ သေ ပၼ်ယူႇၼႂ်းသမ်ႇသ ရႃႇၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇၸိူၵ်ႈ 10 သဵၼ်ႈ ဢၼ်မတ်ႉၶဵၼ်းဝႆႉ။ 1. (သၵ်ၵႃယတိတ်ထိ) တၢင်းယုမ်ႇယမ်ၽိတ်း၊ 2. (ဝၸိၵိတ်သႃ) လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်ၼိူဝ်ပုတ်ထ၊ ထမ်မ လႄႈ သင်ၶ၊ 3. (သီလပ်ပတ်တႃပရမႃသ) တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းတၢင်းယုမ်ႇၽိတ်း၊ 4. (ၵႃမသၼ်တ / ၵႃမရႃၵ) ၸႂ်ႈမိုတ်ႈမၵ်ႉဢႃးရူမ်းၵႃႇမၵုင်ႇ၊ 5. (ပျႃပႃတ) ၸႂ်ပႅင်းၸင်း၊ 6. (ရူပရႃၵ) ၸႂ်တိတ်းၸပ်ႈ ၶႂ်ႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၼႂ်းၶူင်းရူပ၊ 7. (ဢရူပရႃၵ) ၸႂ်တိတ်းၸပ်း ၶႂ်ႈၶိုၼ်းၵိူတ်ႇၼႂ်းၶူင်းဢရူပ၊ 8. (မႃၼ) ၸႂ်ၽႅၼ်သုင်၊ 9. (ဢုတ်တတ်ၸ) ၸႂ်ၽူင်းပိဝ် လႄႈ 10. (ဢဝိၸ်ၸႃ) လွင်ႈဢမ်ႇႁူႉ။ သမ်ႇယေႃးၸၼ်ႇ ၸႅၵ်ႉဝႆႉပဵၼ် 2 ၸၼ်ႉ၊ ၼိုင်ႈ တေႃႇ ႁႃႈ ပဵၼ်သမ်ႇယေႃးၸၼ်ႇ ၸၼ်ႉၼိူဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ ဢေႃရမ်ပႃၵိယ သမ်ယေႃၸၼ။ ႁူၵ်း တေႃႇ သိပ်း ပဵၼ်သမ်ႇ ယေႃးၸၼ်ႇၸၼ်ႉတႂ်ႈ ႁွင်ႉဝႃႈ ဢုတ်တမ်ပႃၵိယ သမ်ယေႃၸၼ။ ပေႃးတိုတ်းလႆႈ မၢႆ 1-3 ပဵၼ် သေႃးတႃႇပၼ်ႇ၊ လႆႈဢိုတ်းၽၵ်းတူမိူင်းငရၢႆးယဝ်ႉ။ သေႃတႃပၼ်ႇၼႆႉ တေလႆႈၵိူတ်ႇထႅင်ႈ ဢမ်ႇလၢႆးၼိုင်ႈၵေႃႈ လၢႆးၼိုင်ႈ ၼႂ်း 3 လၢႆး- (1) တေလႆႈၵိူတ်ႇထႅင်ႈၼိုင်ႈၽဝ၊ (2) တေလႆႈၵိူတ်ႇ...

ၽၢႆႇမေႃၶဝ် ၵူတ်ႇတူၺ်း ပေႃးၵိၼ်ဢွၵ်ႇလူင်းၵႂႃႇ မၼ်းတေထိုင်ၼႂ်းႁူင်းၶဝ်ဢွၼ် တၢင်း၊ သင်ဝႃႈၼႂ်းႁွင်းၶဝ်ႈ ဢမ်ႇပႆႇမီးတၢင်းၵိၼ်ၼႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 30 မိၼဵတ်ႉ တေႃႇထိုင် 2 ၸူဝ်ႈမွင်း ၸင်ႇဢွၵ်ႇႁႅင်း ၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ။ ပေႃးမီးတၢင်းၵိၼ်သမ်ႉ ၼႂ်း 6 ၸူဝ်ႈမွင်း ၸင်ႇတေၼႄၼမ်ႉၵတ်ႉ။ ပေႃးဢွၵ်ႉမွၵ်ႈ 30 မီႇလီႇၵရမ်ႇ တေ မူၼ်ႈꧦသိူဝ်းသေ၊ ပေႃးဢွၵ်ႉ 50 မ.တႄႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵုမ်းတူဝ်လႆႈ ၽိတ်းပႃးမၢႆမီႈဝၢၼ်ႈ မိူင်း၊ ပေႃးဢွၵ်ႇ 200 မ.သမ်ႉမႃႈꧦၵႂင်ꧦ၊ ပေႃးဢွၵ်ႉတဵမ် 30 မ.ငိူဝ်ႈဢဝ်ဢင်၊ ပေႃး ဢွၵ်ႇ 400 မ.တႄႉ ဢမ်ႇႁူႉသင်၊ ၸၢင်ႈတၢႆယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ်ယၢမ်ႈၵိၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဝႃႈ ပေႃးၵိၼ်ၼိုင်ႈဢိုၵ်ႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃ၊ ၼိုင်ႈၵွၵ်း မိၼ်ႇႁူၼႃ၊ သွင်ၵွၵ်း ၵႆႉ လၢတ်ႈၸႃ၊ သၢမ်ၵွၵ်း မိူၼ်ၼင်ႇမႃ၊ သီႇၵွၵ်း ပႆသီႇၶႃ၊ ႁႃႈၵွၵ်း ပီႈၼွင်ႉဢမ်ႇထၢမ်ႁႃ ၼႆယူႇ။

1. ႁႃပိူင်တႅၵ်ႈ။ ႁႃဢၢၼ်ႇပိုၼ်းၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင် ဢဝ်မႃး ပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ်ႁဝ်း။ ႁဝ်းၵူႈၵေႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၵိူတ်ႇမႃးယဝ်ႉ တေပဵၼ် ၵူၼ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵမ်းလဵဝ်၊ တိုၼ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ လူဝ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းမီးၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင် မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းသေ ၶတ်းၸႂ်သိုပ်ႇပႆၶိုၼ်ႈၼႃႈ ႁႂ်ႈထိုင်ယိူင်းမၢႆ။ 2. ပိုတ်ႇႁူးလႅင်း။ ပိုတ်ႇၸႂ်ႁပ်ႉ၊ ၽုၺ်ႇတႃတူၺ်း၊ ၵိူင်းႁူထွမ်ႇ၊ ႁပ်ႉဢဝ် တၢင်းႁူႉလႄႈ လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇဝႃႈ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းသင်ယူႇ။ လွင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းႁူႉၵႅမ်တူဝ် ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁူႉ။ လူဝ်ႇမေႃၶူၼ်ႉၶႆႈ ႁႃ ဢဝ်တၢင်းႁူႉ၊ ပႁဝ်းတေႁူႉဝႃႈ ဢၼ်လႂ်လီႁဵတ်း/လီငိူင်ႉ။ 3. ႁဵတ်းတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်း။ ပေႃးႁူပ်ႉၺႃး လွင်ႈဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၼၼ်ႉ မၢင် ပွၵ်ႈမႃး ၸၢင်ႈမီးၸႂ်/ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်၊ ဝူၼ်ႉသင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပွင်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလႆႈၶဝ်ႈၵႂႃႇယူႇၸမ် လႄႈ မိုတ်ႈၵိုဝ်း/ၸမ်ၸႂ်ယဝ်ႉၸိုင် တေမီးတၢင်း မၼ်ႈၸႂ်မႃးယူႇ။ 4. ဝူၼ်ႉဝႆႉ။ လပ်းတႃ ဝူၼ်ႉတူၺ်းဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈပဵၼ်သင်၊ ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်။ ၵၢၼ်ဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉတူၺ်းၽွၼ်းလီ/ၸႃႉမၼ်း ပေႃး ထူပ်းၺႃးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ႁဝ်းတေၵႄႈလိတ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်။

1. တူဝ်ထူပ်းမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဝ်းလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းယၢမ်ႈႁူႉဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးၵႃႈၶၼ် မေႃႁဵတ်း/သၢင်ႈႁင်းၵူၺ်းၸိုင် တၵ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇႁိမ်းႁွမ်းၼၼ်ႉ ယွင်ႈဢၢမ်း။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ႁႅင်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်ၵဝ်ႇ တိူဝ်းလိူဝ်မႃး။ 2. ႁႅင်းၸႂ်။ ပေႃးႁဝ်းလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်သေဢၼ်ꧦ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ တေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းႁူႉဝႃႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးၵႃႈၶၼ်၊ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁဝ်းမီးတၢင်းမၼ်ႈၸႂ် တိူဝ်းလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ 3. တၢင်းႁၵ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်းမီးတၢင်းႁၵ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် လႆႈႁပ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၸွႆႈႁႂ်ႈႁဝ်းမီးႁႅင်းၸႂ်။ ၵူၼ်းဢၼ်မီးတၢင်းႁၵ်ႉ ၼိူဝ်လွင်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁၵ်ႉသေ ၸင်ႇ ႁဵတ်းလႄႈ မၼ်းတေဢမ်ႇၵူဝ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။ 4. လိုပ်ႈပႅတ်ႈတၢင်းၵူဝ်။ တၢင်းၵူဝ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ် ၼိူဝ်တူဝ်ႇ ၵဝ်ႇ။ ပေႃးဢမ်ႇမီးလွင်ႈမၼ်ႈၸႂ်ၸိုင် ၵႂႃႇယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇႁတ်း ႁဵတ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီႁဵတ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် လူဝ်ႇလိုပ်ႈပႅတ်ႈတၢင်း ဢၼ်ႁၢမ်ႈ တၢပ်ႈတၢင်းႁတ်းႁၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။

တီႈၼႆႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတေ ၶႆႈၼႄ/ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ် ၽဝၵမ်ႊၵူၼ်းႁဝ်းလၢႆꧦဢၼ် လႆႈမီးဝႆႉၼႂ်းဢၽိထမ်မတ်ထသင်ၵႁၼၼ်ႉ- 1. (တိတ်ထထမ်မဝေတၼိယၵမ်) ၵမ်ႇဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ/ၽွၼ်းႁၢႆႉ သိုဝ်ႈၼႃႈတၼ်းတႃၵမ်းလဵဝ်။ 2. (ဢုပပၸ်ၸဝေတၼိယၵမ်) ၵမ်ႇဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ/ၽွၼ်းၸႃႉ ၼႂ်း ၽၸၢတ်ႈတေမႃး။ 3. (ဢပရႃပရိယဝေတၼိၵမ်) ၵမ်ႇဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီ/ၽွၼ်းၸႃႉ တႄႇ ဢဝ်ၽဝထူၼ်ႈသွင်ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇ တေႃႇထိုင်ၸူဝ်ႈပႆႇလႆႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇ။ 4. (ဢႁေႃသိၵမ်) ၵမ်ႇဢၼ်ႁဵတ်းသေ ဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီ/ၽွၼ်းၸႃႉသင် ဢဝ်ႁၢႆၽၢင်းပႅတ်ႈလၢႆꧦ။ (ၵၢမ်ႇသီႇပိူင် ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ) 1. (ၸၼၵၵမ်) ၵၢမ်ႇဢၼ်ပဵၼ်မႃးၽဝမႂ်ႇ၊ 2. (ဢုပတ်ထမ်ပၵၵမ်) ၵၢမ်ႇဢၼ် ၵမ်ႉထႅမ် ၼင်ႇႁိုဝ်ၵၢမ်ႇတၢင်ႇဢၼ် တေဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ၊ 3. (ဢုပပီလၵၵမ်) ၵၢမ်ႇဢၼ်ၸွမ်းႁႄႉႁၢမ်ႈ၊ တဵၵ်းတဵင် ၽွၼ်းၸႃႉၵၢမ်ႇတၢင်ႇဢၼ်၊ 4. (ဢုပၶႃတ ၵၵမ်) ၵၢမ်ႇဢၼ်ၸၢင်ႈယႃႉလူႉလႅဝ်ပႅတ်ႈ ၵၢမ်ႇၵဝ်ႇသေ ပုတ်ႈတၢင်းၽွၼ်းလီ/ ၸႃႉ။

ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႉဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃသွၼ်ႇတႃႇပိူၼ်ႈတႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၼ်း မီးဝႆႉၼမ်ႉၵတ်ႉ ၼင်ႇၸိူဝ်းတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ- 1. မေႃပွင်ႇၸႂ်ပၼ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်၊ တၢင်းဝူၼ်ႉပိူၼ်ႈ ဝႃႈတၢင်းႁၼ်ထိုင် ၵူၼ်းႁဝ်း တိုၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်သဵင်ႈလႆႈ။ 2. ၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈ လွင်ႈပဵၼ်တီႈၸႂ်ယႂ်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်းသေၵေႃႉꧦ ႁၢမ်းတီႈပိုင်ႈ ဢိင်။ မိူဝ်ႈၽွင်းပိူၼ်ႈ ထူပ်းၺႃးပၼ်ႁႃၼၼ်ႉ မေႃပၼ်ႁႅင်းၸႂ်/ဢမ်ႇမေႃ ႁီႉၼႄးၶဝ်။ 3. ယွမ်းႁပ်ႉတၢင်းၽိတ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ႁူႉဝႃႈမၼ်းၽိတ်း။ ႁပ်ႉဢဝ်ၶေႃႈ တုမ်ႉတွပ်ႇ တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပိူၼ်ႈသေ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈသင်မႃးၵေႃႈ ၶတ်းၸႂ် ထွမ်ႇ ႁႂ်ႈလႆႈဢၼ်မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈမၼ်း။ 4. ၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈ လွင်ႈမေႃယွမ်းၼွမ်းၸူးပိူၼ်ႈသေတႃႉ ထၢတ်ႈၸႂ်ၶီႈၶႃႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီး။ 5. လၢတ်ႈၼႄလွင်ႈဝႃႈ ဢၼ်ၶဝ်ဝူၼ်ႉၼၼ်ႉ ၽိတ်းဢိူဝ်ႈ/ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼႆသေ တႃႉ ဢမ်ႇပႃးတင်းၸႂ်တေႃးသ/လွင်ႈၶႂ်ႈသႄႉၼႄး ၵိူမ်ႈလိူမ်ႈပိူၼ်ႈသေ လၢတ်ႈ။ 6. ပွင်ႇၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်သေတႃႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽူႈႁူႉ၊ ၽူႈမေႃ၊ ၽူႈၵုမ်ႇ ထူၼ်ႈၵူႈဢၼ်။ 7. ဢမ်ႇယွင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ လႄႈ ဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ သမ်ႉမႅၼ်ၼိူဝ် ပိူၼ်ႈ။ 8. တေႃႈၼင်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးသေဢၼ်ꧦ တေတူၵ်းသုမ်း၊ တေလႆႈ ၽႃႈပွႆႇ ၼႆသေတႃႉ၊ ၽၢႆႇၼႃႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼၼ်ႉ ...

ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ၊ ၸတုၵ်ၵၼိပၢတ်ႈ၊ ဢၼၼျသုတ်ႈၼၼ်ႉ  ပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ လွင်ႈသုၶ(ၵတ်းယဵၼ်) 4 ယိူင်ႈၼင်ႇၼႆ- 1. (ဢတ်ထိသုၶ) လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၵွပ်ႈ ၶတ်းၸႂ်ႁႃႁွမ်ၸွမ်းတြႃးသေလႄႈ မီးၶဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉ၊ ငိုၼ်း၊ ၶမ်းတဵမ်ယွင်/တဵမ်ယေးဝႆႉ။ 2. (ၽေႃၵသုၶ) လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၵွပ်ႈ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶဝ်ႈၼမ်ႉငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်ၶတ်းၸႂ် ႁႃလႆႈမႃးၸွမ်းတြႃး။ 3. (ဢၼၼျသုၶ) လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၵွပ်ႈ ဢမ်ႇမီးၼီႈ/ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၼီႈၶမ်ၶွင် ၽႂ်။ 4. (ဢၼဝတ်ၸသုၶ) လႆႈၵတ်းယဵၼ်ၵွပ်ႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်းတီႈတူဝ်၊ သူပ်း လႄႈ ၸႂ်သင်။

ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃးဝႃႈ "ပူႇယႃႈၽူဝ်မေး ဢၼ်ႁၵ်ႉႁွမ်ၵၼ် ၶႂ်ႈထူပ်းၵၼ် ၼႂ်းၸၢတ်ႈ ၼႆႉ ဢိၵ်ႇၸၢတ်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမီး 4 ယိူင်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်- 1. မီးတၢင်းယုမ်ႇယမ်မိူၼ်ၵၼ် (သမသတ်ထႃ)၊ 2. မီးသိၼ်ထမ်းမိူၼ်ၵၼ် (သမသီလႃ)၊ 3. မီးၸႂ်ႈၶႂ်ႈယိုၼ်ႈမႅင်ႇ ၸႃႇၵမိူၼ်ၵၼ် (သမၸႃၵႃ)၊ 4. မီးတၢင်းႁူႉမိူၼ်ၵၼ် (သမပၺ်ၺႃ)။

ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႈၼိူဝ်ၼၢင်းမေးၼင်ႇၼႆ- 1. လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝၢၼ် တေႃႇၼၢင်းမေး၊ 2. ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလူလၢႆ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉၼၢင်းမေး၊ 3. မီသၸ်ႉၸႃႇမၼ်ႈၵိုမ်း ၼိူဝ်ၼၢင်းမေး၊ 4. ပၼ်ဢႃႇၼႃႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း တီႈၼၢင်းမေး၊ 5. ၵႆႉသိုဝ်ႉၶူဝ်းႁွႆႈ ၶူဝ်းတိုဝ်းပၼ်ၼၢင်းမေး။ ၵေႃႉပဵၼ်မေး ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း တီႈၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- 1. ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁိူၼ်းယေး ႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ၊ 2. ယုၵ်ႉယွင်ႈပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်းၶိူဝ်း တင်းသွင်ၽၢႆႇ ႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ 3. မီးသၸ်ႉၸႃႇမၼ်ႈၵိုမ်း ၼိူဝ်ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ 4. ပႂ်ႉပႃး(ထိင်းသိမ်း)ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၽူဝ်ႁႃမႃးလႆႈ၊ 5. ၵႆႉ ၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈꧦ။

1. ၾႆးၼႂ်း ယႃႇႁႂ်ႈဢွၵ်ႇ။ ဢမ်ႇလီဢဝ်လွင်ႈၽူဝ်ႁဝ်း၊ လွင်ႈပေႃႈမႄႈၽူဝ် ႁဝ်း ၵႂႃႇသမ်ႉၼႄပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၶႃႉၶၢႆၸိုဝ်ႈသဵင်ၶဝ်။  2. ၾႆးၼွၵ်ႈ ယႃႇဢဝ်ၸိမ်။ ႁဝ်းၵႂႃႇတႂ်ႈမိူဝ်းၼိူဝ် လႆႈငိၼ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ ၶႃႉၶၢႆလွင်ႈ ၽူဝ် လႄႈ ပေႃႈမႄႈၽူဝ်ၸိုင် ဢမ်ႇလီတေႃႉၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁိူၼ်း ၵႂၢမ်းၼွၵ်ႈၵေႃး ဢဝ်ဝႆႉတင်းၼွၵ်ႈ။ 3. ၵေႃႉႁဝ်းယိမ် ၸင်ႇသူင်ႇ။ ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးယိမ်းၶူဝ်းၶွင်ႁဝ်းၸိုင် လူဝ်ႇ ပၼ်ၵေႃႉဢၼ် မေႃသူင်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်း။ 4. ၵေႃႉဢမ်ႇသူင်ႇ ယႃႇပၼ်။ ၵေႃႉဢၼ်ယိမ်ၶူဝ်းႁိူၼ်းၽိူၼ်ဝၢၼ်ႇႁဝ်းၵႂႃႇ သေ ဢမ်ႇသူင်ႇၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ယိမ်ထႅင်ႈ။ 5. ႁၼ်ၵူၼ်းၵႅၼ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈ။ ပေႃးပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ၵိၼ်းၽၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸိုင် သူင်ႇၶိုၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇသူင်ႇၵေႃႈလီ ထုၵ်ႇလႆႈယိုၼ်ႈပၼ် ယူႇ။ 6. ဢွင်ႈၼင်ႈ ႁႂ်ႈၼိမ်လီ။ ႁႂ်ႈမေႃႁူႉတီႈတႅမ်ႈ တီႈသုင်၊ ပေႃးႁၼ်ပေႃႈမႄႈ လႄႈၸဝ်ႈၽူဝ်မႃး ႁႂ်ႈလုၵ်ႉပၼ်တီႈၼင်ႈ၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီၸုၵ်းၸၼ်းၽၢႆႇ ၼႃႈ။ 7. တီႈၵိၼ် ယႃႇႁႂ်ႈၶွၼ်း။ လူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်းပၼ် ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းထဝ်ႈ လႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ႁဝ်းၸင်ႇၵွႆႈၵိၼ်။ 8. တီႈၼွၼ်း ယႃႇႁႂ်ႈႁေႈ။ ႁႂ်ႈၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်းပေႃႈမႄႈ လႄႈ ၸဝ်ႈၽူဝ်၊ မိူဝ်ႈပႆႇၼွၼ်း ႁႂ်ႈဢိုတ်း...

ၾိင်ႈတႄႇပွႆးပၢင်ၶႅၵ်ႇၼႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈမီးမႃးသေ တူၼ် တူဝ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ယင်းလႆႈၵႂႃႇႁေႃးတြႃးမင်ႇၵလႃႇပၼ် လုၵ်ႈပႂ်ႉမႂ်ႇလူး ၵွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ "ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပၢင်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈ ၵႂႃႇတီႈပၢင် ၶႅၵ်ႇ" ၼႆၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမႅၼ်ႈ။ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၽူႈမၢၵ်ႈဢုၵ်ၵ ပၢင်းၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈ ႁႂ်ႈႁေႃးတြႃးမင်ႇၵလႃႇ ပၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ဢၼ်တေၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပႂ်ႉပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လႆႈႁေႃးၼႄ၊ ပၼ်တၢင်းၶႆႈၸႂ် တီႈလုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ၵႂႃႇဝႃႈ_ "လုၵ်ႈယိင်း… ၸိူဝ်းပဵၼ်ပေႃႈမႄႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈတူၺ်းႁၼ်ထိုင် ၽွၼ်း ပၢင်ႈလုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေလႆႈလီလႆႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇတေၵူပ်ႉၵူႈပၼ်သူ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပေႃးဝႃႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပႂ်ႉပိူၼ်ႈယဝ်ႉၸိုင်_ 1. ႁႂ်ႈလုၵ်ႉဢွၼ်တၢင်းၽူဝ်၊ ႁႂ်ႈၼွၼ်းတူၵ်းလိုၼ်းၽူဝ်၊ ႁႂ်ႈထွမ်ႇၵႂၢမ်းၽူဝ်၊ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁႂ်ႈထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸႂ်ၽူဝ်၊ ႁႂ်ႈမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဝၢၼ်ႁူ(ထုၵ်ႇ ၸႂ်)ၽူဝ်။ 2. ပေႃႈမႄႈ၊ ရႁၢၼ်၊ ပုၼ်ႇၼႃး ဢၼ်ၽူဝ်ႁဝ်းၼပ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼပ်ႉယမ်ၸွမ်း။ ပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်မႃးလႄႇႁွတ်ႈတီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇတေလႆႈသိူဝ်ႇပၼ် တီႈၼင်ႈ၊ ထႅမ်တမ်းပၼ် ၼမ်ႉၵတ်း ၼမ်ႉမႆႈ ယဝ်ႉ။ 3. ၵၢၼ်ငၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈ...

ၼႂ်းသုမင်ၵလဝိလႃသိၼီ သပ်းလႅင်းဝႆႉဝႃႈ ရုပ်ႈတြႃး၊ ၼၢမ်ႇတြႃး တင်းမူတ်း တိုၼ်းယူႇပႃႈတႂ်ႈ ပၵ်းပိူင်သၽႃႇဝ (ၼိယႃမ) ယဝ်ႉ၊ ၼိယႃမ ဢၼ်ဝႃႈသမ်ႉ မီးဝႆႉ 5 ပိူင်ၸွမ်းၼင်ႇပႃႈတႂ်ႈၼႆႉ- 1. ၵမ်မၼိယႃမ။ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ၽူႈၶူင်သၢင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇမီး၊ ၵူၼ်းလႄႈ တူဝ်မီးၸႂ်တင်းလၢႆ ပဵၼ်မႃး၊ ယူႇသဝ်း၊ တၢႆ ၵိူတ်ႇ၊ ပၼ်ႇတူင်ႇ ၵွပ်ႈတၢင်းႁဵတ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း။ (ၵမ်ႇ)တၢင်းႁဵတ်း သၢင်ႈၼႆႉယဝ်ႉ ဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈပၼ်ၽၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီ လႆႈ ၽွၼ်းလီ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁၢႆႉ လႆႈၽွၼ်းႁၢႆႉ။ 2. ဢုတုၼိယႃမ။ ဝႃႈလူၺ်ႈ ပိူင်သၽႃႇဝ လႄႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈလုမ်ႈ ၾႃႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လွင်ႈၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ လႄႈ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ႈပိူင် ၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉ။ 3. ပီၸၼိယႃ။ ဝႃႈလူၺ်ႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢၼ်ႁဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ၸူင်ႉၼင်ႇပုတ်ႉ ထၸဝ်ႈႁေႃးဝႃႈ "ႁဝ်းဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉၽၼ်းဝႆႉၵေႃႈ တေလႆႈပၢတ်ႇဢဝ်ၶိုၼ်း တူၼ်ႈၵေႃ(ၸိူဝ်ႉၽၼ်း) ၸိူင်ႉၼၼ်" ၼႆ။ 4. ၸိတ်တၼိယႃမ။ ဝႃႈလူၺ်ႈ ပၢႆးၸႂ်၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၼ်ႁပ်ႉႁူႉ ဝေတ ၼႃႇ လႄႈ လွင်ႈမၢႆတွင်း(သၺ်ၺႃႇ)၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးၾိင်ႈပိူင် ပဵၼ် လူႉတႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ 5. ထမ်မၼိယႃမ။ ဝႃႈလူၺ်ႈ ထမ်းတင်းသဵင်ႈ(ၵူႈသမ်ႉသႅၼ်ပိူင်) ဢၼ်ဢိင် ပိုင်ႈဢၼ်သေ ပဵၼ်မႃး (ပတိတ်ၸ...

လၢႆးႁဵတ်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းၸၢဝ်းပုတ်ႉၶဝ် မႃးၶူင်သၢင်ႈ ဢဝ်ၵမ်းလိုၼ်းၵူၺ်း၊ ပပ်ႉၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇလူၺ်ႈ လၢႆးႁဵတ်း ႁိုၼ်ႇႁၢင်ႈ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပပ်ႉ Vishnu dharmottara Purana ယဝ်ႉ၊ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ လၢႆး ႁဵတ်းမၼ်း ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ၵမ်ၼမ်တႄႉ လမ်းဢဝ် ႁၢင်ႈၽၢင်လၵ်ႉၶၼႃႇ သၢမ် သိပ်းသွင် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈသေ ၶူင်သၢင်ႈ ႁဵတ်းဢဝ်ၵူၺ်း၊ တၢင်းသုင်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမီး 36 ထတ်းယဝ်ႉ၊ လၢႆးႁဵတ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထၸဝ်ႈၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႄဝႆႉ တင်းတႂ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ - 1. ၼႃႈ 1 ထတ်း၊ 2. ၶေႃး 1/2 ထတ်း၊ 3. ၶေႃး ထိုင် ၼႃႈဢူၵ်း 1 ထတ်း၊ 4. ၼႃႈဢူၵ်း ထိုင်သၢႆလီ  1 ထတ်း၊ 5. သၢႆလီ ထိုင် ဢင်ႇၵႃႇ 1 ထတ်း၊ 6. ၶႃလူင် 2 ထတ်း၊ 7. ႁူဝ်ၶဝ်ႇ 1/3 ထတ်၊ 8. ၼႃႈၶႅင်ႈ 2 ထတ်း၊ 9. ၵွၵ်းႁူဝ် 1/3 ထတ်း ႁူမ်ႈတင်းမူတ်း မီး 9 ထတ်း။

1. သီလဝိသုတ်ထိ (သိၼ်ထမ်းၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ်လီ)၊ 2. ၸိတ်တဝိသုတ်ထိ (ၸႂ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမူတ်းသႂ်လီ၊ ၸႂ်ၼိမ်လီ ထိုင်ၸၼ်ႉ ဢပၼႃႇ)၊ 3. တိတ်ထိဝိသုတ်ထ (တၢင်းႁၼ်ၽိတ်းတီႈတူဝ်ဢမ်ႇမီး၊ တၢင်းႁူႉၸိုၼ်ႈ ၸၢင်ႇလီ)၊ 4. ၵင်ၶႃဝိတရၼဝိသုတ်ထ (တၢင်းႁၼ်ၽိတ်း 16 ပိူင်ဢမ်ႇမီး။ ၸိုၼ်ႈ ၸၢင်ႇလီ)၊ 5. မၵ်ၵႃမၵ်ၵၺႃၼတတ်သၼဝိသုတ်ထ (ပေႃးတူၺ်းပဵၼ်လူႉမႃး၊ မၢၵ်ႈ ၺၢၼ်ႇ ၸႂ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းထၢင်ႇၽိတ်းသင်သေ ဢိတ်း။ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇလီ)၊ 6. ပတိပတ်တႃၺႃၼတတ်သၼဝိသုတ်ထိ (တႃႇတေထိုင်လႆႈမၢၵ်ႇၺၢၼ်ႇ ၼၼ်ႉ ၺၢၼ်ႇတၢင်းႁူႉၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇလီ)၊ 7. ၺႃၼတတ်သၼဝိသုတ်ထ (မီးၺၢၼ်ႇတႃတေႁူႉသတ်ႉၸႃႇ 16 ၶေႃႈ။ ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇလီ)။

1. ပေႃႈမႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးသိၼ် (ဢမ်ႇၵမ်သိၼ်ၼွၼ်းၵျွင်း)ၼၼ်ႉ ၶတ်း ၸႂ်ႁႂ်ႈၶဝ်မီးသိၼ် (သူင်ႇႁႂ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇၵမ်သိၼ်ၼွၼ်းၵျွင်း)။ 2. ပေႃႈမႄႈ ဢၼ်ဢမ်ႇမီးၺၢၼ်ႇပၺႃႇ (ဝိပသ်သၼႃႇၺၢၼ်ပၺႃႇ)ၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်သူၼ်းႁႂ်ႈၶဝ် ၼင်ႈတြႃး၊ ၶဝ်ႈၵမ်ႇမထၢၼ်း သေတီႈꧦ။ 3. ပေႃႈမႄႈ ဢၼ်မီးၸႂ်ထီႇၼဵဝ် (ဢမ်ႇၶႂ်လူႇၶႂ်ႈတၢၼ်း)ၼၼ်ႉ ၶတ်းၸႂ်ႁႂ်ႈ ၶဝ်မီးၸႂ်ၶႂ်ႈလူႇတၢၼ်း၊ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇ။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ"မႄႈ"ၼႆႉ ၵႂၢမ်းဢင်းၵိတ်ႉၶဝ်တႅမ်ႈဝႃႈ Mother ၼႆယူႇ၊ မၼ်းမီး ၶေႃႈပွင်ႇမၼ်းၸွမ်း ၵူႈတူဝ်လိၵ်ႈယဝ်ႉ။  M = Many things (ထႅမ်သၢင်ႈပၼ် ၵူႈၸိူဝ်ႉၵူႈလွင်ႈ တႃႇလုၵ်ႈလၢင်း)  O = Old (ႁၵ်ႉမၼ်ႈၵိုမ်းၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢင်း တေႃႇပေႃးထဝ်ႈတၢႆ)  T = Tears (ဢဝ်ၼမ်ႉတႃသိူဝ်ႇတၢင်းသေ ႁၵ်ႉၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢင်းမႃး)  H = Heart (လုၵ်ႉတီႈၼႂ်းဢူၵ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်သေ ႁၵ်ႉႁွမ်လုၵ်းလႃး ၼိူဝ် လုၵ်ႈလၢင်းမႃး)  E = Eyes (ဢဝ်ႁူၺ်ႇတႃမဵတ်ႉတႃႇ၊ ၵရုၼႃႇသေ တူၺ်းၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢင်း မႃး)  R = Right (ၸုၵ်းမၼ်ႈပၼ် ၽၢႆႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈ ၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢင်းမႃးတႃႇ သေႇ)။

တႃႇတေလၢတ်ႈလႆႈ လွင်ႈဝႃႈၵူၼ်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈ၊ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးၸွမ်း ၽိင်ႈတိုၼ်း ပဵၼ်ၵူၺ်းၼႆၼၼ်ႉ ၼႂ်းပပ်ႉ On the Origin of Species ၼၼ်ႉ Charles Darwin ၼႄဝႆႉတၢင်းႁၼ် 4 ၶေႃႈၼင်ႇၼႆ- 1. Overpopulation (ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတူဝ်မီးၸႂ်(ၵူၼ်း) ၼမ်မႃးၼႂ်းလူၵ်ႈၵူႈၶၢဝ်း ယၢမ်းလႄႈ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈလႆႈတႃႇၶဝ်)။ 2. Struggle for existence (တႃႇတေယူႇသဝ်းၵႂႃႇလႆႈ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼၼ်ႉ တေလႆႈတူင်ႉတိုၼ်ႇၶတ်းၸႂ်ၵၼ် ၵူႈတူဝ်ၸႂ်)။ 3. Survival of the fittest (တူဝ်မီးၸႂ် ဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ႁႅင်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၺ်း တေသိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၵႂႃႇလႆႈ)။ 4. Natural selection  (ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ် တေလိူၵ်ႈသေ ပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈ လၢႆႈၸွမ်းမၼ်းၵႂႃႇ)။

ၵဵဝ်ႈၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈၵိူဝ်းယမ်ၼႆႉ လီဢွၼ်ၵၼ်ဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်ပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ၼိူဝ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းၵႃလႃမၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈဝႃႈ- "ၵႃလႃမၶဝ်ဢူၺ်း! (1)ဢၼ်လႆႈငိၼ်းမႃးလႄႈသင်၊ (2) ဢၼ်ပဵၼ်ၾိင်ႈထုင်း ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ (3) ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸွမ်းလူမ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ (4) ဢၼ် မႃးၼႂ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ (5) ဢၼ်မႃးၼႂ်းမၢႆမီႈ(တၢင်းၵိူဝ်းယမ်)ၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ (6) ဢၼ်မီးလၵ်းထၢၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ (7) ဢၼ်လီၶဝ်ႈၸႂ် မေႃပၼ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၽၢႆႇလဵဝ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ (8) ဢၼ်လႅပ်ႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ ၼၼ်ႉ လႄႈသင်၊ (9) ဢၼ်ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶူးဝႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်။ ၼိူဝ်လွင်ႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလီ၊ ပိူၼ်ႈသႄႉသွမ်း၊ ၽူႈမီးပၢႆး ဝူၼ်ႉၶဝ် သႄႉၼႄးပေႃးၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈပႅတ်ႈၵမ်းလဵဝ်။ ယွၼ်ႉမၼ်းတေဢမ်ႇပၼ် လွင်ႈလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလီ၊ ပိူၼ်ႈယွင်ႈဢၢမ်း၊ ၵူၼ်း မီးပၢႆးဝူၼ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇသႄႉၼႄးပေႃးၼႆၸိုင် ႁဵတ်းၸွမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉတႃႉ၊ ယွၼ်ႉ မၼ်းတေပဵၼ်လွင်ႈလီ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ။" ပုတ်ထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ ၼႂ်းၵေသပုတ်တိယ ပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းၵႃႇလႃႇမၶဝ်ဝႃႈ "ၵႃႇလႃႇ မၶဝ်ဢိူၺ်း၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီး တီႈထၢင်ႇထိူမ်မႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး လွင်ႈထၢင်ႇထိူမ်တီႈသူ၊...

• ၵူၼ်းလဵင်ႉဝူဝ်းပၼ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈရသၼမ်ႉၼူမ်းဝူဝ်း။ ၽူႈႁေႃးလၢတ်ႈ ပိတၵတ်ႈထမ်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် သမ်ႉဝႃႈ ႁေႃးလၢတ်ႈၼမ်တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယႃႇ ပေႃးဢမ်ႇတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၸိုင် ဢမ်ႇလႆႈၸၢမ်ႇပူၺ်ႈရသမၢၵ်ႇၽူဝ်ႇၼၼ်ႉလႃးꧦ။ • ၶိုၼ်းၼႆႉ ယၢဝ်းတႃႇၽူႈဢၼ် ၼွၼ်းဢမ်ႇလပ်း။ ၶၢဝ်းတၢင်းၼႆႉ ယၢဝ်း ၵႆတႃႇ ၽူႈႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ။ သမ်ႇသရႃႇၼႆႉ ယၢဝ်းတႃႇၽူႈဢမ်ႇႁူႉတြႃးၵူၼ်း လီ။ • ၽူႈမိူၵ်ႈမႂ်ႈၼႆႉ သမ်ႉဝႃႈလႆႈယူႇၸွမ်း ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ တေႃႇၸူဝ်ႈဢသၢၵ်ႈ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉလႆႈတြႃးၽူႈၵူၼ်းလီ၊ မိူၼ်ၵၢၵ်ႇၶူၼ်းၽၵ်း ဢမ်ႇႁူႉလႆႈ ဢရသႃႇၽၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ • ၽႆးဢၼ်လိူတ်ႇမႆႈမိူၼ် ရႃႇၵၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီး၊ တၢင်းၽိတ်းဢၼ်မိူၼ် တေႃးသၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ ဢၼ်ၶၢၼ်ၸႂ်မိူၼ်ၶၼ်ႇထႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီး၊ တၢင်း ၵတ်းယဵၼ် ဢၼ်မိူၼ်ၼိပ်ႉပၢၼ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီး။ • ၵေႃႉႁၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလီယူႇၸွမ်း၊ ၵေႃႉၸင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလီယူႇ ၸွမ်းသေဢိတ်း။ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၵေႃႉဢၼ်ႁၵ်ႉၼႆႉ ၶၢၼ်ၸႂ်ဢိူဝ်ႈ၊ လႆႈ ႁၼ်ၵေႃႉဢၼ်ၸင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶၢၼ်ၸႂ်ဢိူဝ်ႈ။ • လွင်ႈသႄႉၼႄးၵၼ်ၼႆႉ ၸင်ႇႁႃမီးမႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ တိုၼ်း ပဵၼ်ၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းမႃးၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽူႈဢၼ်ယူႇယဵၼ်ꧦ ၼၵေႃႈ ဢမ်ႇလွတ်ႈတၢင်းသႄႉၼႄး၊ ၽူႈဢၼ်လၢတ်ႈဢိတ...

  လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ႁႂ်ႈယိူင်ႈမႃႉ၊ ဝူဝ်း၊ ၸၢင်ႈ လႄႈ သၢင်ႇသီႈ သတ်းသီႇတူဝ် ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၵတ်ႉၽႂ်မၼ်း- 1) မႃႉ = ၽႂ်းၽၢႆ၊ 2) ဝူဝ်း = ၸႂ်ယၢဝ်း၊ 3) ၸၢင်ႉ = ႁႅင်းယႂ်ႇ၊ 4) သၢင်ႇသီႈ = ႁတ်းႁၢၼ်။ [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 8၊ ပီ 2006၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "တြႃးလီၵပ်းတူဝ် သီႇယိူင်ႈ"- ၸဝ်ႈပၼ်တိတ မၢဝ်းသႅင်ၾႃႉ၊ ၼႃႈ 137 (ၵဵပ်း 6.1.2023)

တႃႇလႆႈပၺ်ႇၺႃႇ ၼႂ်းလေႃးၵီႇ လႄႈ လေႃးၵုတ်တရႃႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းထမ်းၸဝ်ႈဢင်ႇ ၵုတ်တရၼိၵႃယၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉမီး 4 ပိူင်- 1) ႁႅင်းၸႂ်ဢၼ်ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ပဵၼ်၊ 2) မီးတၢင်းၶတ်းၸႂ်တဵမ်ထူၼ်ႈ၊ 3) ယိူင်းဢၢၼ်း ႁႂ်ႈယိုင်ႈယႂ်ႇ၊ 4) မီးပၢႆးဝူၼ်ႉ မေႃၶိုင်ပွင် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေထိုင်တီႈ။

လုၵ်ႉဢဝ်တီႈလွင်ႈမႆႈၸႂ် ဢၼ်ပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉလူၺ်ႈၵဝ် "ၵဝ်" ၼၼ်ႉသေ ပေႃး တူၺ်းတိုၼ်ႈလိူဝ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်း 5 ၶေႃႈ- 1) ယွၼ်ႉတၢင်းႁၵ်ႉ၊ 2) ယွၼ်ႉဢွႆႇႁွႆႈ ၸပ်းပႅၼ်း၊ 3) ယွၼ်ႉသူင်ႈၵျိူၵ်ႈ၊ 4) ယွၼ်ႉၶႂ်ႈလႆႈ၊ 5) ယွၼ်ႉမိုတ်ႈမၵ်ႉ။ * ပေႃးႁုပ်ႈၵႅပ်ႈၸိုင် ယွၼ်ႉတၢင်းၶႂ်ႈ ၼႆၶေႃႈလဵဝ်ၵူၺ်း။

  ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈဝႃႈ "ပေႃးၶႂ်ႈႁၼ်တၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၼႆ ယႃႇဝႆႉတၢင်းမုင်ႈ မွင်း၊ ႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ် တႃႇလႆႈတၢင်းၵတ်းယဵၼ်ၸႂ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ။ လွင်ႈ ဢမ်ႇမေႃၶွပ်ႈၸႂ် (ႁူႉၵုင်ႇ)ၼႆႉ ပဵၼ်သၽႃႇဝမၼ်း။ လွင်ႈမေႃၶွပ်ႈၸႂ် (ႁူႉၵုင်ႇ)ၼႆႉ မိူၼ်မွၵ်ႇမၼ်းမူၺ်။ ထုၵ်ႇလီၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ ႁူတ်းၼမ်ႉ တူၺ်းထိုင်လုမ်းလႃးၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၵီႈမွၵ်ႇမႃး။" [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 8၊ ပီ 2006၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်"- ၸဝ်ႈၸတိလ ၶိူဝ်းၸိုၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 111 (ၵဵပ်း 6.1.2023)

  ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပႃးၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပေႃးမီးတၢင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းလႄႈ ၸင်ႇယွၼ်းတၢင်းႁၼ် ထိုင် တီႈၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်မၼ်းၸဝ်ႈ။ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၸင်ႇႁႂ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈသွၵ်ႈႁႃ ၵေႃႉ ဢၼ်မီးတၢင်းႁၢၼ်ႉၸႂ်၊ ၵတ်းယဵၼ်သေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၼ်းသေ ယွၼ်းၼုင်ႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်တၢင်းၶႆႈၸႂ်ၼႆႉသေ ႁႂ်ႈၽွင်းမိူင်းၶဝ် ၸွမ်းသွၵ်ႈႁႃယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ႁွင်ႉၽူႈၵိူဝ်းၵုမ်ၵေႃႉၼၼ်ႉမႃးသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်မီးတၢင်းႁၢၼ်ႉသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်ႁႃႁၼ်မႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼုင်ႈ သိူဝ်ႈၶူဝ်း ၼႆယဝ်ႉ။ [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 8၊ ပီ 2006၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "လွင်ႈၵတ်းယဵၼ်"- ၸဝ်ႈၸတိလ ၶိူဝ်းၸိုၼ်ႈ၊ ၼႃႈ 109-110 (ၵဵပ်း 6.1.2023)

ၶုၼ်လိတ်ႉသဝီႇၶဝ်ၼႆႉ- 1. သင်ဝႃႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၼၼ်ႉ မီးဝႆႉပေႃႈမႄႈ၊ ၶူးဝႃးၶဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ဢမ်ႇၼႄဢူ ၽုင်းႁိၵ်ႈႁၢၼ်ႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးယဝ်ႉၵွၼ်ႇ ၶဝ်ၸင်ႇၼႄ။ 2. ဢမ်ႇၵွင်လင်တေႃႇၵူၼ်းၸၼ်ႉတႅမ်ႇ၊ ၵူၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဢၼ်ဢမ်ႇမီး သိၼ်၊ သမႃထိ၊ ပၺ်ၺႃၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၵူမ်ႈၵွမ်းၸူး။ ၶဝ်လူလွမ်ပႂ်ႉ ပႃးၶႃႈဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်လူလွမ်ပႂ်ႉပႃး လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ 3. ၵွပ်ႈၶဝ်ဢမ်ႇၽႃႈပႅတ်ႈ ၾိင်ႈပူႇမွၼ်ႇ၊ ၾိင်ႈလူႇတၢၼ်း(ယိုၼ်ႈမႅင်ႇ)လႄႈ ၸင်ႇလႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၸွမ်။ 4. ပႂ်ႉပႃးၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်ၵူၼ်းပႂ်ႉထိင်းၶူဝ်း လဵင်းၽွင်းမိူဝ်ႈလေႃႉပိၼ်ႈ။ 5. ၶဝ်ၵဵပ်းၶွၼ်ႇတီႈၵူၼ်းမိူင်း မိူၼ်ၽိုင်ႈၸုပ်ႇဢဝ်ၼမ်ႉမွၵ်ႇသေ ဢမ်ႇႁႂ်ႈ မွၵ်ႇလႆႈႁဵဝ်ႇၸွပ်ႈ။ 6. ယူႇၵႄႈၵူၼ်းမီး မိူၼ်ႁိူဝ်းလူင်ၵႂႃႇၼႂ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇသေ ဢမ်ႇၸုပ်ႇဢဝ် ၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ။ 7. ၵၢၼ်ဢၼ်တေလႆႈၸႂ်ႉ ၵူၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၶဝ်ႁဵတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵူၼ်း ၸၼ်ႉတႅမ်ႇႁဵတ်း၊ ၼႂ်းၵႄႈၽူၼ် ဢၼ်တေလႆႈၵင်ႈၸွင်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇ ဢဝ်မိုဝ်းတူမ်းႁူဝ်။ 8. ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်၊ ၵုၼ်းမုၼ် ပိူၼ်ႈလႆႈႁဵဝ်ႇၸွပ်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်း။

ပုတ်ႉထၸဝ်ႈဝႃႈ- "လွင်ႈမေႃတူၺ်း ပုၼ်ႈပိူၼ်ႈပုၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်း လီ၊ ၵူၼ်းၵျ။ ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်းမီးသီႇၵေႃႉ- 1. ၵေႃႉဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉ ပုၼ်ႈပိူၼ်ႈ လႄႈ ပုၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 2. ၵေႃႉမေႃဝူၼ်ႉပုၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉပုၼ်ႈပိူၼ်ႈ၊ 3. ၵေႃႉမေႃဝူၼ်ႉပုၼ်ႈပိူၼ်ႈသေ ဢမ်ႇမေႃဝူၼ်ႉပုၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ 4. ၵေႃႉမေႃဝူၼ်ႉပုၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ပုၼ်ႈပိူၼ်ႈ။

  ၼၢင်းယိင်းၶဝ် ဢမ်ႇၶဝ်ႈလႆႈၼႂ်းသိမ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈဢမ်ႇႁေႃးဝႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းဝိၼယပိတၵတ်ႈ၊ မႁႃဝၵ်ၵဢတ်ထၵႃထႃ လႄႈ ၵင်ၶႃဝိတရၼီ ဢတ်ထၵႃထႃၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ လႆႈႁၼ်သပ်းလႅင်းဝႆႉဝႃႈ "မိူဝ်ႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ်တိုၵ်ႉ ၶဝ်ႈသိမ်ႇယူႇၼၼ်ႉ တေလႆႈယူႇယၢၼ်ၵႆၸဝ်ႈရႁၢၼ်းၶဝ် တီႈဢေႇသုတ်းသွင် သွၵ်ႇၶိုပ်ႈ" ၼႆၵူၺ်း။ ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈတၢင်ႇၼၢင်းယိင်းၶဝ်ၵူၺ်း တႃႇၽူႈၸၢႆး လႄႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ 8၊ ပီ 2006၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ တွၼ်ႈ "သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ လႄႈ ၼၢင်းယိင်း"- လၢဝ်ၶိူဝ်း (သီႇပေႃႉ)၊ ၼႃႈ 66၊ (ၵဵပ်း 6.1.2023)

ဢၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်တေလႆႈၵမ်ပၼ်ႈ ႁႂ်ႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉ မီး 6 ယိူင်ႈ- (1) ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ၊ (2) ယိုၼ်ႈမႅင်ႇ၊ ဝၢင်းၵၢၼ်း၊ (3) တူင်ႉၼိုင်၊ ၶတ်းၸႂ်တႃႇသေႇ၊ (4) မေႃၸႅၵ်ႇၽႄ၊ (5) မေႃဢဵတ်းလူ လႄႈ (6) လၢမ်းႁူႉၼႃႈႁၼ်လင်။

• ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇထဵင်ပေႉႁဝ်းၼၼ်ႉ လိူဝ်သေဢမ်ႇမေႃပွင်ႇၸႂ် သမ်ႉ ၶႅၼ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းၶဵၼ်တီႈႁဝ်း လိူဝ်မႃးတိၵ်းꧦ။ • ပေႃးတေတွပ်ႇထဵင် လွင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ လူဝ်ႇဝူၼ်ႉဝႆႉဢွၼ်တၢင်းဝႃႈ ၸွင်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်ႁိုဝ်? ၼႆတႃႇသေႇ။ • မိူဝ်ႈထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵႆႉတႅပ်းတတ်းဢမ်ႇလႆႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈသႃႇသ ၼႃႇဢၼ်လႂ်လီ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၽႂ်ၶိုတ်းၵၢပ်ႈလိူဝ်ၽႂ်၊ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်လႂ်လီ သေပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ မီးပၼ်ႁႃတႄႉꧦ။ • ၵူၼ်းဢမ်ႇမီးပၺႃႇ၊ ဢမ်ႇမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇလီထဵင်ၶဝ်၊ ၵွပ်ႈၶဝ်မီး လွင်ႈဢမ်ႇယဵၼ်ႇငႄႈ 2 မဵဝ်း- လွင်ႈတိုဝ်တၼ်လႄႈ ဢမ်ႇႁူႉတီႈသုင်တီႈ တႅမ်ႇ။ • ၽွင်းႁဝ်းထဵင်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ၽႂ်မီးတေႃးသၵေႃႉ တိုၼ်းသုမ်းၵၢၼ်ႉဢမ်ႇ ႁၢင်ႉ။ ၽွင်းၸႂ်လမ်ၼၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ပၺႃႇႁဝ်း မွတ်ႇႁၢႆၵႂႃႇ။ • ပေႃးႁဝ်းလၢတ်ႈသိုဝ်ႈꧦဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းလၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၽိတ်းဢိူဝ်ႈ ၼႆ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇသေ တေႁႃလၢႆးၵႄႈတူဝ်ဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ ၼႂ်းလႃးၵ ၼႆႉ ၵေႃႉဢၼ်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၽိတ်းၼၼ်ႉ မီးဢေႇၼႃႇ၊ ဢၼ် ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇလိုမ်းၼႆတႄႉ မီးၼမ်ယူႇ။ • ပေႃးပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မီးဢႃႇၼႃႇသေႁဝ်း၊ ထၢၼ်ႈသုင်သေႁဝ်း ၼၼ်ႇ (ယႃႇထဵင်ၸွမ်း) ထုၵ်ႇလီဝႄႈၵႆꧦ။ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽွၼ်းလီတႃႇႁဝ်းသေဢမ်ႇ ၵႃး သမ်ႉတေၸႂ်ႉပႃးဢႃႇၼႃႇမၼ်းသေ တဵၵ်းတဵင်ႁဝ...

1. ၵေႃႉဢၼ်မီး တၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇယဵၼ်ၶႅၼ်းသေပွၵ်ႈ၊ 2. ၵေႃႉဢၼ်ၽၢၼ်ယၢၵ်ႈၵိၼ်ၸႂ် လဵင်ႉတူဝ်ၸႂ်ဢမ်ႇဢိမ်ႇ၊ 3. ၵေႃႉဢၼ်ႁၢမ်းပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ၊ 4. ၵေႃႉဢၼ်မီးၼီႈၶွတ်ႇ ပေႃးထူမ်ႈႁူဝ်၊ 5. ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉႁိူၼ်းပိူၼ်ႈသေ ယူႇၵိတ်ႇၵႅပ်ႈၵိၼ်းၸႂ်၊ 6. ၵေႃႉဢၼ်ၶၢၼ်ႉဢိူၼ်ႇၼႃႇပူၼ်ႉတီႈ၊ 7. ၵေႃႉဢၼ်ၵိၼ်လဝ်ႈသူႇယႃႈ ပူၼ်ႉလူၼ်ႉ။ (7 ၵေႃႉၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉမီးသၢႆၸႂ်ယူႇၵေႃႈ မိူၼ်ၵူၼ်းတၢႆလိပ်းဝႆႉ။)

(ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ၊ ပၺ်ၸၵၼိပၢတ်ႈ၊ ဢိတ်ထသုတ်ႈၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထ ၸဝ်ႈၼႄဝႆႉဝႃႈ "တၵႃႇလူင် ဢၼႃႇထပိၼ်ႇဢူၺ်း… ဢၼ်ၵူၼ်းၶူင်းၵၢင်ႁဝ်း ၶႂ်ႈ လႆႈၼႃႇ လႄႈသမ်ႇလႆႈယၢပ်ႇၼႃႇၼၼ်ႉ မီး 5 ယိူင်ႈ-) 1. (ဢႃယု)- ၶႂ်ႈႁႂ်ႈဢႃႇယုယၢဝ်းယိုၼ်း၊ 2. (ဝၼ်ၼ)- ၶႂ်ႈႁၢင်ႈလီ၊ 3. (သုၶ)- ၶႂ်ႈမီးငိုၼ်းၶမ်းမၢၵ်ႇလိူင်ႇသေ ယူႇသႃႇသိူဝ်းၸႂ်၊ 4. (ယသ)- ၶႂ်ႈမီးလုၵ်ႈၼွင်ႉတေပးၼမ်ၼမ်၊ 5. (သၵ်ၵ)- ၶႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မိူင်းၽီ တီႈလီတီႈမႅတ်ႈ။

(ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ၊ သုတ်ႈသင်ၵႁၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉလၢႆးလဵင်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉ မီး 4 ပိူင်- • (တႃၼ)- ယိုၼ်ႈပၼ်/ၸွႆႈထႅမ် လုၵ်ႈၼွင်ႉၵူႈပိူင်ꧦ၊ • (ပေယဝၸ်ၸ)- လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီသဵင်ဝၢၼ် တေႃႇလုၵ်ႈၼွင်ႉ၊ • (ဢတ်ထၸရိယ)- ႁဵတ်းပၼ်ၽွၼ်းလီလုၵ်ႈၼွင်ႉ၊ • (သမႃၼတ်တတႃ)- ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉ/ယုမ်ႇယမ် ၼမ်ႉၵတ်ႉလုၵ်ႈၼွင်ႉ။

  ပုတ်ႉထၸဝ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၸဝ်ႈဢတုလဢူၺ်း လွင်ႈသႄႉသွမ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ် ၾိင်ႈၶူင်းၵၢင်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပၢၼ်လႂ်ယဝ်ႉ၊ မၼ်းတိုၵ်ႉႁႃပဵၼ်မႃး တေႃႈလဵဝ်ၼႆႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းသင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈသႄႉသွမ်း၊ ၵေႃႉဢၼ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၼမ်ၼႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈသႄႉသွမ်း၊ ၵေႃႉဢၼ်လၢတ်ႈ ဢမ်ႇၼမ်/ ဢမ်ႇဢေႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈသႄႉသွမ်း။ ၵေႃႉဢၼ်လၢတ်ႈတၢင်းသႄႉသွမ်းၼၼ်ႉ မိူၼ်ႈပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢမ်ႈမီး၊ တေႃႈလဵဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး၊ မိူဝ်ႈၼႃႈမႃးၵေႃး တေ ဢမ်ႇမီး။" [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-7၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ 2005၊ တွၼ်ႈ "လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်"- ၸဝ်ႈပၺ်ၺႃသီရိ သၢႆပွၼ်၊ ၼႃႈ 79-80

(ၵႂၢမ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇမီးဝႆႉဝႃႈ- • ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈသေဢိတ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵုမ်ႇသႄႉၼႄး ပိူၼ်ႈၵူၺ်း၊ • ၵေႃႉဢၼ်မီး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈၶိုင်ႈၼိုင်ႈသမ်ႉ ၶဝ်ၵုမ်ႇသႄႉၼႄးတူဝ်ၵဝ်ႇ ၶိုၼ်းၵူၺ်း၊ • ၵေႃႉဢၼ်မီး လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈတဵမ်ထူၼ်ႈသမ်ႉ ဢမ်ႇသႄႉၼႄးၽႂ်။

 (ၼႂ်းဢင်ႇၵုတ်တရၼိၵႃယ ၼႄဝႆႉလၢႆးၸၢႆႇငိုၼ်းၶမ်းႁႃႈယိူင်ႈ-) (1) ၸႂ်ႉၸၢႆႇတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ၊ (2) ၸႂ်ႉၸၢႆႇပုၼ်ႈၵူၼ်းၼမ်၊ (3) ၸႂ်ႉၸၢႆႇတႃႇၶႄတူဝ် ၵဝ်ႇ၊ (4) ၸႂ်ႉၸၢႆႇတႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ (5) ၸႂ်ႉၸၢႆႇတႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း။ (ၼႂ်းသိင်ႇၵႃႇလေႃးဝႃႇတသုတ်ႈၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉဝႃႈ "ငိုၼ်းၶမ်းဢၼ် ႁဝ်းႁႃမႃးၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီၸႅၵ်ႇဝႆႉ 4 ပုၼ်ႈ- (1) တႃႇၸႂ်ႉၸၢႆႇ၊ (2 လႄႈ 3) ဢဝ်ႁဵတ်း တိုၼ်းလၢင်းၶိုၼ်း၊ (4) ဢဝ်သိမ်းဝႆႉ တႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။)

(ၼႂ်းသမ်ႇယုတ်တၼိၵႃယ ၼႄဝႆႉလွင်ႈႁႃငိုၼ်း 3 ပိူင်-) 1. ႁႃဢမ်ႇၸွမ်းတြႃး လႄႈ ပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶပိူၼ်ႈ၊ 2. ႁႃၸွမ်းတြႃးသေတႃႉ သမ်ႉပဵၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶပိူၼ်ႈ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ႁႃဢမ်ႇ ၸွမ်းတြႃး ၵူၺ်းဢမ်ႇပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶပိူၼ်ႈ၊ 3. ႁႃမႅၼ်ႈၸွမ်းတြႃး လႄႈ ဢမ်ႇပၼ်တၢင်းတုၵ်ႉၶပိူၼ်ႈ။

(ၼႂ်းဢင်ႇၵုတ်ႉတရၼိၵႃယ၊ သုတ်ႈဢၼ်ထ ဝႃႈၼႆႉ ၼႂ်းလေႃးၵၼႆႉ မီးၵူၼ်းသၢမ် ၵေႃႉ-) 1. ၵူၼ်းတႃမွတ်ႇသွင်ၶွၼ် (မိူၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇႁူႉလၢႆးႁႃငိုၼ်း လႄႈ လၢႆးၸၢႆႇ ငိုၼ်း)၊ 2. ၵူၼ်းမီးတႃၶွၼ်လဵဝ် (မိူၼ်ၵူၼ်းႁူႉလၢႆးႁႃငိုၼ်း ၵူၺ်းဢမ်ႇႁူႉလၢႆးၸၢႆႇ ငိုၼ်း)၊ 3. ၵူၼ်းတႃလႅင်းသွင်ၶွၼ် (မိူၼ်ၵူၼ်းႁူႉလၢႆးႁႃငိုၼ်း လႄႈ လၢႆးၸၢႆႇငိုၼ်း ၼင်ႇၵၼ်)။

(ၼႂ်းဢင်ႇၵုတ်တရၼိၵႃယၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉတၢင်းမုင်ႈမွင်းၵူၼ်းႁဝ်း သီႇပိူင်ယူႇ) 1. ႁႂ်ႈမီးငိုၼ်းၶမ်းသေၵမ်း၊ 2. ႁႂ်ႈၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်သေၵမ်း၊ 3. ႁႂ်ႈဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းသေၵမ်း၊ 4. ဝၢႆးသဵင်ႈၵၢမ်ႇယဝ်ႉ ႁႂ်ႈႁွတ်ႈထိုင် တီႈလီတီႈမႅတ်ႈသေၵမ်း။

 ၵႆႉပွင်ႉၵႆႉထႃႉ ယေႈၸႃႉယေႈတိုဝ်၊  ၵၼ်ႉလၢတ်ႈတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ သမ်ႉပွႆႇၼႃႈပွႆႇလင်၊  ၵိၼ်ၶဝ်ႈႁဝ်း လၢတ်ႈၶိူဝ်းပိူၼ်ႈ ၼမ်ႉငိူဝ်ႈသိူၼ်ႈထိုင်ၸိၵ်း၊  ၵႂၢမ်းလႆႈဝႃႈ ၽႃႉလႆႈမၵ်း မၢၵ်ႇႁိၼ်ႁၵ်း ၵပ်းဢမ်ႇလႆႈ၊  ၶႅၵ်ႇလီၶႆႈတြႃး ၶႅၵ်ႇၸႃႉမႃးၶႃႉပိူၼ်ႈ၊  ၶေႃႈၸိုဝ်ႈသဵင်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽႂ်ၵေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈထွမ်ႇ၊  ၶူၼ်ႉတိူၵ်ႇၼႃးယေႈၼဝ်ႈ ၶူၼ်ႉၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၽိတ်းၵၼ်၊  ၸႂ်ႈတႄႉၸင်ႇၶႆႈ လႆႈႁၼ်ၸင်ႇဢုပ်ႇ၊  ၸၢင်ႈၼႄးၸၢင်ႈပွင်ႉ ၵႆႉသွင်ႉပၢႆႈၵၼ်၊  တေလၢတ်ႈ ဢိုၼ်ၼမ်ႉလၢႆး ၵေႃႉၸၢႆးဝူၼ်ႉၸွတ်ႇꧦ၊  ထႃႉၵၼ်ၸၢင်ႈသွင်ႉ ပွင်ႉၵၼ်ၸၢင်ႈပၢႆႈ၊  ၼမ်ႉသၢမ်သူပ်းဢိုတ်းလႆႈ ၵူၼ်းသၢမ်သူပ်းၶႆႈၸွတ်ႇဝဵင်း၊  ပႆႇႁၼ်ယႃႇၼႅတ်ႈဝႃႈ ၵႃႈငိၼ်းယႃႇၼႅတ်ႈယုမ်ႇ၊  မီးသူပ်းလူဝ်ႇမေႃလၢတ်ႈ ယႃႇမၢတ်ႈပိူၼ်ႈမဝ်မၢင်၊  မႅၼ်ႈယၢမ်းၸင်ႇလၢတ်ႈ မႅၼ်ႈထၢတ်ႈၸင်ႇၵိၼ်၊  ဢိုၼ်ၼမ်ႉလၢႆးသၢမ်ၽဝ်ႇ ဝူၼ်ႉၸႂ်ၵဝ်ႇၸင်ႇလၢတ်ႈ၊  ဢမ်ႇပွင်ႇၵေႃႈလၢတ်ႈၸွမ်း ဢမ်ႇယွမ်းၵေႃႉႁူႉလိူဝ်။

(ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရၼိၵႃယ၊ ဢတ်ထၵၼိပႃတ၊ တႃၼဝၵ်ၵ၊ တုၸ်ၸရိတဝိပႃၵ ၼႄဝႆႉဝႃႈ ၵေႃႉဢၼ်ၽိတ်းမႅၼ်ႈ ဝၸိၵမ် 4 ယိူင်ႈၼၼ်ႉ-) 1. ၸၢင်ႈတူၵ်းငရၢႆး၊ 2. ၸၢင်ႈၵႂႃႇပဵၼ်သတ်တရိတ်သၢၼ်ႇ၊ 3. ၸၢင်ႈၵႂႃႇပဵၼ်ပိတ်တႃႉ၊ ပေႃးပူၼ်ႉလွတ်ႈ 3 ၶူင်းၼႆႉသေ ၶိုၼ်းမႃးၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႈ တီႈတႅမ်ႇသုတ်း မၼ်း- (1) ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈပႅတ်ႉလႅၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈသင်သေ ၸၢင်ႈလႆႈၶၢမ်ႇ တၢင်းမၢပ်ႇမႂ်၊ (2) ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈသေႃႇသူၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဢူၺ်းၵေႃႉ၊ (3) ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၵျၢမ်းၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈပၢၵ်ႇၸႃႉသဵင်ၸၢင် ဢမ်ႇ ဝၢၼ်ႁူ၊ (4) ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပဝ်ႇၽၢင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူပ်းယမ်ၵႂၢမ်းၵႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇယုမ်ႇ။

(ၼႂ်းၶုတ်တၵပႃထ၊ ဢတ်ထၵႃထႃ၊ ပထမသိၵ်ၶႃပတၼၼ်ႉ ၼႄဝႆႉၽွၼ်းလီ လွင်ႈဢၼ်လႆႈဝႄႈၵႂၢမ်းပႅတ်ႉလႅၼ်) 1. လၢတ်ႈၵႂၢမ်းပီႇၽဵၼ်ႈလီ (မီးသဵင်ၸိုၼ်ႈသဵင်ဝၢၼ်)၊ 2. ၶဵဝ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းႁၢင်ႈလီ၊ 3. ဢၢႆသူပ်းႁွမ်၊ 4. သဵင်ဝၢၼ်လီ (ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်း ဝၢၼ်ႁူပိူၼ်ႈ)၊ 5. ဢိၼ်ႇတရေႇ (တႃ၊ ႁူ၊ ၶူးလင်၊ လိၼ်ႉ၊ တူဝ်) ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇ၊ 6. ႁၢင်ႈၽၢင်တူဝ်ၶိင်း တဵမ်ထူၼ်ႈလႅပ်ႈလဝ်းလီ (ဢမ်ႇပွၵ်းဢမ်ႇသုင်၊ ဢမ်ႇယွမ်ဢမ်ႇပီး၊ တိုၵ်ႉသၢင်ႇထုၵ်ႇ)၊ 7. မီးဢေႃးၸႃႇ (ၸၢၵ်ႈသူပ်းၸၢၵ်ႈၵႂၢမ်း)၊ 8. ၵႂၢမ်းယမ် (လၢတ်ႈသင် ပိူၼ်ႈယုမ်ႇ)၊ 9. ၶဵဝ်ႈ၊ ႁိူၵ်ႇ၊ လိၼ်ႉ မူတ်းသႂ်လီ (ဢမ်ႇမီးတၢင်းပဵၼ်ၸပ်း)၊ 10. ဢမ်ႇမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈ ၵႂၢမ်းႁၢႆႉၵႂၢမ်းလူင်း၊ 11. ဢမ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလိၵ်းလွၵ်းသေ တူဝ်ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈ။ (ၽွၼ်းၸႃႉမၼ်းသမ်ႉ ပဵၼ်ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်ၶိုၼ်း တင်းၼိူဝ်ၼႆႉ)။

(ၼႂ်းဢင်ၵုတ်တရ ပႃလိ၊ ပၺ်ၸၵၼိပႃတ၊ ၸတုတ်ထ ပၼ်ၼႃသၵ၊ ဝၵ်ပရႁ် မႃ၊ သုတ်ဝႃၸႃၼၼ်ႉ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ ၵႂၢမ်းဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈလူၺ်ႈဢင်ႇၵႃႇ 5 ယိူင်ႈၼင်ႇၼႆ-) 1. လၢတ်ႈႁႂ်ႈသၢင်ႇထုၵ်ႇၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း၊ 2. လၢတ်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ 3. လၢတ်ႈဢၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈ၊ 4. လၢတ်ႈဢၼ်မီးၽွၼ်းလီ၊ 5. လၢတ်ႈႁႂ်ႈပႃးၸႂ်မဵတ်ႉတႃႇ။

(ၼႂ်းပႃလိၸဝ်ႈ သုတ်တၼိပႃတ၊ မႁႃဝၵ်ၵ၊ သုတ်သုၽႃသိတၼၼ်ႉ ၽြႃးပဵၼ် ၸဝ်ႈႁေႃးဝႆႉ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီသဵင်ဝၢၼ် 4 ယိူင်ႈဝႃႈ တေလႆႈ-) 1. လၢတ်ႈၵႂၢမ်းလီၵႂၢမ်းငၢမ်းၵူၺ်း။ 2. လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇထမ်ႇမၵူၺ်း။ 3. လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်လီႁၵ်ႉလီပႅင်းၵူၺ်း။ 4. လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈမၼ်းၵူၺ်း။

  (1) ၵေသႃ-ၶူၼ်ႁူဝ်၊ (2) လေႃမႃ-ၶူၼ်တူဝ်၊ (3) ၶၼႃ-ၼဵပ်ႉတိၼ်ၼဵပ်ႉမိုဝ်း၊ (4) တၼ်တႃ-ၶဵဝ်ႈ၊ (5) တၸေႃ-ၼင်၊ (6) မမ်သမ်-ၼိူဝ်ႉ၊ (7) ၼႁႃရု-ဢဵၼ်၊ (8) ဢတ်ထိ-လုပ်ႇ၊ (9) ဢတ်ထိမိၼ်ၸမ်-ဢွၵ်းလုပ်ႇ၊ (10) ဝၵ်ၵမ်-မမ်ႈ (မမ်ႈၼႆႉ ၸပ်းၵၼ်တင်းတပ်း လႄႈပွတ်ႇ)၊ (11) ႁတယမ်-ႁူဝ်ၸႂ်၊ (12) ယၵၼမ်-တပ်း၊ (13) ၵိလေႃမၵမ်- လွတ်ႇ၊ (14) ပိႁၵမ်-တႆ၊ (15) ပပ်ၽႃသမ်-ပွတ်ႇ၊ (16) ဢၼ်တမ်-သႆႈလူင်၊ (17) ဢၼ်တၵုၼမ်-သႆႈဢွၼ်ႇ၊ (18) ဢုတရိယမ်-ယိူဝ်ႇမႂ်ႇ (တၢင်းၵိၼ်မႂ်ႇၼႂ်းတွင်ႉ)၊ (19) ၵတရီသမ်-ယိူဝ်ႇၵဝ်ႇ (ၽၢႆႈလူင်)၊ (20) မတ်ထ လုင်ၵမ်-ဢွၵ်းဢေႃ၊ (21) ပိတ်တမ်-လီ၊ (22) သေမႁမ်-ၶီႈတိူဝ်ႇ၊ (23) ပုပ်ပေႃ-ၼွင် (24) လေႃႁိတမ်- လိူတ်ႈ၊ (25) သေတေႃ-ႁိူဝ်ႇ၊ (26) မေတေႃ-ၶႆ၊ (27) ဢတ် သု-ၼမ်ႉတႃ၊ (28) ဝသႃ-ၼမ်ႉမၼ်း၊ (29) ၶေလေႃ-ၼမ်ႉလၢႆး၊ (30) သိၶႃၼိၵႃ-ၶီႈမုၵ်ႈ၊ (31) လသိၵႃ -ၼမ်ႉၸႅင်၊ (32) မုတ်တမ်-ၼမ်ႉယဵဝ်ႈ။ [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-7၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ 2005၊ တွၼ်ႈ "လွၼ်ႉၵႅၼ်ၼင်ႈတြႃး"- ၸဝ်ႈၶူးမိလိၼ်တ သဵဝ်ႈၶမ်း၊ ၼႃႈ 32

George Scott လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- "ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉဝႆႉဝႃႈ မၢၼ်ႈဢဝ်သႃႇသၼႃႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဢဝ်သႃႇသၼႃႇ ထေႇရဝႃတ မႃးပိုၼ်ႈၽႄႈၼႂ်းတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ပေႃးၶႂ်ႈဝႃႈၵေႃႈ မၢၼ်းမႃးႁဵတ်းႁႂ်ႈသႃႇသၼႃႇၼႂ်းမိူင်းတႆး မူတ်းသႂ်၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ မၢၼ်ႈမႃးပိုၼ်ႈၽႄႈၾိင်ႈထုင်းၶဝ် ၼႂ်းတႆးၼႆတႄႉ တေ သၢင်ႇထုၵ်ႇသေပိူၼ်ႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 16 တေႃႇထိုင် 19 မႃးၼၼ်ႉ ၽွၼ်းလီဢၼ်ဝႃႈ ဢၼေႃႇရထႃႇ လႄႈ ပယိၼ်ႉၼွင်ႇ မႃးပိုၼ်ၽႄႈသႃႇ သၼႃႇ ထေႇရဝႃႇတၼႂ်းတႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မႃးယႃႉၾိင်ႈတႆး ဢဝ်တူဝ်လိၵ်ႈတႆး ယူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈထမ်းပိတၵတ်ႈသၢမ်ၵွင် ပႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းလီၶုၼ်မၢၼ်ႈ မိၼ်းတူင်း (1853-78) မႃးပိုၼ်ႈၽႄႈသႃႇသၼႃႇ ၼႂ်းတႆးထႅင်ႈ ဝၢႆးလိုၼ်းၼႆႉ ၸမ်ႉ ဢဝ်ၵိူင်းသုထမ်ႇမႃႇမႃးပွႆႇပၼ်တႆး ဢၼ်ဢမ်ႇတွၼ်းမီးၵိူင်းသင်မႃးၼၼ်ႉ လႄႈ မႃးယႃႉပႅတ်ႈၵႂၢမ်းၵၼ်ႇတေႃးတႆး "ၼမူဝ်းတသ်သ" သေ လၢႆႈပဵၼ် "ၼမေႃ တသ်သ" ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ [2] [1] ၶၢဝ်းတၢင်းသီႇႁူဝ်ႇ မၢႆ-7၊ ဢိတ်ႇတီႈ တႃႈၵုင်ႈ၊ ပီ 2005၊ တွၼ်ႈ "ၶူၼ်ႉႁၼ်ၶိုၼ်း ပိုၼ်း တႆးတႄႇၼပ်ႉယမ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (Rediscovery of Tai Buddhism)၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမ သႃႇမိ ၼေႃႇၶမ်းလႃႉ၊ ၼႃႈ 28 [2] Sai Kham ...

1. တႃၼ (လူႇတၢၼ်း၊ ယိုၼ်ႈမႅင်ႇ) 2. သီလ (ၵိမ်သိၼ်) 3. ၽႃဝၼႃ (ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵမ်မထၢၼ်း) 4. ဢပၸႃယၼ (ၼမ်ႉယမ်ၽူႈယႂ်ႇ) 5. ဝေယျႃဝၸ်ၸ (ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်) 6. ပတ်တိတႃၼ (ၸႅၵ်ႇဝၢၵ်ႈတၢင်းလီ) 7. ပတ်တႃၼုမေႃတႃၼ (ႁူမ်ၸူမ်းၸွမ်းတၢင်းလီ) 8. ထမ်မသဝၼ (ထွမ်ႇထမ်း) 9. ထမ်မတေသၼႃ (ႁေႃးထမ်း) 10. တိတ်ထိၸုၵမ်မ (မီးတၢင်းႁၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ)။ (ၸိူဝ်းၼႆႉ ပုၺ်ၺၵိရိယႃ ဝတ်ထု 10 ပိူင်ၼႆၵေႃးႁွင်ႉ။ ႁူဝ်လူင်မၼ်းပဵၼ် တႃၼ၊ သီလ၊ ၽႃဝၼ ဢၼ်ၵိုတ်း 7 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း 3 ၼႆႉမူတ်း။)

1. မိူဝ်ႈဢၵုသူဝ်ႇပေႃႇမႃးၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဢႃႇရုင်ႇသႂ်ႇၼႂ်း ၽၢႆႇၵုသူဝ်ႇ။ 2. မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉလၢႆႈဢႃႇရုင်ႇသႂ်ႇၼႂ်း ၽၢႆႇၵုသူဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇဢၼ်ပဵၼ် ယူႇၼႆႉ ဝူၼ်ႉဝႃႈ "ၼႆႉပဵၼ်ဢၵုသူဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီဝႄႈပႅတ်ႈ" ၼႆသေ မႄးႁႂ်ႈၸႂ် ၼိမ်။ 3. မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉဝႃႈ "ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇၼႆႉ ထုၵ်ႇလီၽႃႈပႅတ်ႈဢိူဝ်ႈ" ၼႆယူႇၼၼ်ႉ သင် ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇတိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇၼႆ ယႃႇပေဝူၼ်ႉလွင်ႈမၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ် ၼိမ်။ 4. သင်ဝႃႈ ႁဵတ်းၼၼ်ယူႇၵေႃႈ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇၼႆႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ယူႇၼႆ ထုၵ်ႇလီ ၶၢႆႉလၢႆႈတၢင်းၶတ်းၸႂ် ဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၼိမ်။ 5. သင်ဝႃႈ ၶၢႆႉလၢႆႈၸႂ်ဝူၼ်ႉၼၼ်ႉသေ ၸႂ်ဢၵုသူဝ်ႇသမ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်ထႅင်ႈယူႇ ၼႆ တေလႆႈၵၼ်ႈၸႂ်ၵၼ်ႈၶေႃး ဢဝ်ၸႂ်ၶိုၼ်းထိင်းၸႂ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ် ၼိမ်။

ဢဝ်တူဝ်ႁဵတ်း 3 ယိူင်ႈ = ဢဝ်တၢႆပိူၼ်ႈ၊ လၵ်ႉၶူဝ်းၶွင်ပိူၼ်ႈ၊ ၵူတ်ႉၽူဝ်ၵူတ်ႉမေး ပိူၼ်ႈ။ ဢဝ်သူပ်းဝႃႈ 4 ယိူင်ႈ =  (1) ၵႂၢမ်ႈလၢတ်ႈပႅတ်ႉလႅၼ်ပိူၼ်ႈ၊ (2) ၵႂၢမ်းၶႃႉၶၢႆၵၼ်၊ ၵႂၢမ်းၸင်းၵႂၢမ်းသႄႉ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းၼႂ်း ၸုမ်းပေႃးတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်၊ ၽိတ်းၵၼ်၊ ဢမ်ႇၽွမ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်၊ (3) ၵႂၢမ်းၶႅင်လိူင်း၊ ၵႂၢမ်းႁၢႆႉ၊ ၵႂၢမ်းပွင်ႉ၊ ၵႂၢမ်းလႃႇ၊ ၵႂၢမ်းၸူၵ်ႉတမ်ႁူဝ်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ၊ (4) လၢတ်ႈၵႂၢမ်းပဝ်ႇ ႁၢမ်းလၢႆ၊ ဢမ်ႇပၼ်ၽွၼ်းလီသင်။  (သမ်မႃဝႃၸႃၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ။) ဢဝ်ၸႂ်ဝူၼ်ႉ 3 ယိူင်ႈ = ဝူၼ်ႉဢမ်ႇလီ၊ မႆႈၸႂ်လိူတ်ႇၸႂ်၊ မီးတၢင်းႁၼ်ၽိတ်း။ (ၵသူဝ်ႇ 10 ယိူင်ႈသမ်ႉ ႁဵတ်းသၢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်း ဢၵုသူဝ်ႇ)။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းသိၼ်ႇၸေႃးပူႉသိုပ်ႇလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ- "ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ႁေႃး ပၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ပသေၼႃတီႇၵေႃးသလ ၼႂ်းထမ်မပတၼၼ်ႉဝႃႈ ဢၼ်ဢမ်ႇလီ ထၢင်ႇလဵၵ်ႉၼႆႉ မီး 4 မဵဝ်းၼႆ- 1. ၶုၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းလဵၵ်ႉသေတႃႉ ပေႃးမၼ်းမႃးသေ ပဵၼ်ၶုၼ် ႁေႃၶမ်းသေ မီးဢႃႇၼႃႇမႃးၼႆ ၸၢင်ႈပၼ်တၢမ်ႇႁဝ်း။ 2. ၾႆးၼႆႉ ပႅၵ်ႉသမ်ႉမုၵ်ႉလဵၵ်ႉသေတႃႉ ပေႃးမၼ်းလုၵ်ႉႁႅင်းမႃႈသေ ႁုပ်ႇမႆႈမႃး ၸိုင် ၸၢင်ႈလႆႈတၢင်းတုၵ်ႉၶ။ 3. ငူးဢွၼ်ႇၼႆႉ မၼ်းလဵၵ်ႉသေတႃႉ ပႃးၵွင်ႉမၼ်းတွတ်ႇသႂ်ႇႁဝ်းၼႆ ၸၢင်ႈ တၢင်လႆႈ။ 4. ရႁၢၼ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ မၼ်းပႃးလဵၵ်ႉသေတႃႉ ပေႃးႁဝ်းၵႂႃႇတိူဝ်ႉၽိတ်းၺႃး သိၼ်ထမ်းမၼ်းၸဝ်ႈၼႆ ၸၢင်ႈတူၵ်းသုမ်းတင်းသမ်ႇသရႃႇ။

  မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းသိၼ်ႇၸေႃးပူႉ တိုၵ်ႉဢုပ်ႉပိူင်ႇမိူင်းႁၢင်းသႃႇဝတီႇ (ယၢမ်း လဵဝ်ႁွင်ႉ ပႃႇၵိူဝ်)ၼၼ်ႉ မၼ်းၼၢင်းၼပ်ႉယမ်ဝႆႉ မုၼ်ၸဝ်ႈၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈလၢႆးသွင် တူၼ်။ ၽွင်းၼၼ် ဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်းၵေႇယဝ်ႉ တေလိုဝ်ႈပၢၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းၼႆ လႄႈ မုၼ်ၸဝ်ႈသွင်တူၼ် ဢၼ်မၼ်းၼၢင်းၼပ်ႉယမ်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇပၢင်းထၢၵ်ႈ တူၼ်ၼိုင်ႈသေ ဢဝ်ၵူပ်ႉၵူႈပၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်းယဝ်ႉ ယုၵ်ႉတၢင်ႇပဵၼ်ၶုၼ်ႁေႃ ၶမ်း။ ထႅင်ႈတူၼ်ၼိုင်ႈသမ်ႉ သိုပ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈပဵၼ် မုၼ်ၸဝ်ႈလူင် သင်ၶရႃႇၸႃ။ ၵမ်းၼႆႉ ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈၼပ်ႉယမ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမႂ်ႇ။ မၼ်းၼၢင်းႁူႉသေ ၸင်ႇ ဢဝ်တုမ်မႆႉၵၢင်တၢင်း ဢၼ်ၵူၼ်းၶၢမ်ႇၵႂႃႇꧦမႃးꧦၼၼ်ႉ ၶႅၵ်းႁဵတ်းႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး သေ ၶိုၼ်းဢဝ်ၵႂႃႇတမ်းဝႆႉၵၢင်တၢင်းမိူၼ်ၵဝ်ႇ။ ၽွင်းမိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႄႈ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးသေ ၵႂႃႇꧦမႃးꧦ ဢမ်ႇႁတ်းၶၢမ်ႈယဵပ်ႇ။ မၼ်းၼၢင်းထၢမ်ဝႃႈ "ႁဵတ်း သင်ဢမ်ႇၶၢမ်း ဢမ်ႇႁတ်းယဵပ်ႇ"၊ ၽွင်းမိူင်းၶဝ်တွပ်ႇဝႃႈ "မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်တုမ်မႆႉ တေႃႈလဵဝ်သမ်ႉ ပဵၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃးဢေႃႈ"။ ၸဝ်ႈၼၢင်းၶိုၼ်းဝႃႈ "ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈၽြႃး ၼႆႉၵေႃႈ ဢဝ်မႆႉဢၼ်သူယၢမ်ႈၶၢမ်ႈၵႂႃႇꧦမႃးꧦၼၼ်ႉ ၶႅၵ်းႁဵတ်းၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇလူး"၊ ၶဝ်ၸင်ႇ "မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပဵၼ်တုမ်မႆႉသေတႃ...

1. တေလႆႈပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ် ၵူၼ်းၸွမ်းလင်မၼ်း ၼပ်ႉယမ်။ 2. ပဵၼ်ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇသေ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၼိူဝ်ၸုမ်းၸိူဝ်း၊ ၸိူတ်ႉၸၢတ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၼ်း။ 3. မီးတၢင်းၵႆႉ၊ တၢင်းၶတ်းၸႂ် ၼိူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈꧦ။ 4. ဢမ်ႇမေႃဝႆႉၼႃႈလဵၵ်ႉၼႃႈယႂ်ႇသေ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉပႅင်းၼိူဝ်လုၵ်ႈၼွင်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်း ႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်း။ 5. မေႃၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈပေႃးလႆႈၵတ်းယဵၼ်ၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်း ၼႃႈ။

1. ၸႂ်ၼိမ်မၼ်ႈ (emotional stability) = မိူဝ်ႈထူပ်းပၼ်ႁႃမႃး တေလႆႈမီး ၸႂ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သေ ၵၼ်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ။ ဝႆႉၸႂ်ၵတ်းယဵၼ်ၼမ်မၼ်ႈသေ ၶဝ်ႈၸူး၊ တေႃႇသူႈ၊ ၵႄႈလိတ်ႈ၊ တႅပ်းတတ်း ႁႂ်ႈပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇ။ ပေႃးတႅပ်း တတ်းမိူဝ်ႈၸႂ်တိုၼ်ႇတဵၼ်ႈ ၸၢင်ႈၽိတ်းၽူၼ်။ 2. သုမ်ႇငမ်း (dominance) = ၼင်ႇႁိုဝ်ယိူင်းဢၢၼ်း တေဢမ်ႇၶွင်ႉၶမ်သေ ၸဵဝ်းထိုင်တီႈၼၼ်ႉ လႄႈ ႁႂ်ႈမူႇၸုမ်း မၼ်ႈၵိုမ်းၵႂႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်းၼၼ်ႉ ၽူႈ ဢွၼ်ႁူဝ်တေလႆႈမီးဢေႃႇၸႃႇသုမ်ႇငမ်းမူႇၸမ်း။ ယုမ်ႇတူဝ်သေ ႁတ်း သပ်းလႅင်းၼႄ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ သူပ်းယမ်ၵႂၢမ်းၵႃႈ။ 3. တူင်ႉတိုၼ်ႇ (enthusiasm) = လႅတ်းသႅဝ်းတူင်ႉတိုၼ်ႇတႃႇသေႇ၊ မီး ႁႅင်းၸႂ်ပူင်ႇၵိုၼ်း ၼိူဝ်ၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း။ မေႃမုင်ႈႁၼ်လွင်ႈလီမိူဝ်းၼႃႈသေ ပိုတ်ႇၽၵ်းတူႁပ်ႉလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈမႂ်ႇꧦ၊ လႄႈၶိုတ်းတၼ်းၸွမ်းၵူႈငဝ်း လၢႆး။ 4. တူၺ်းၽၢႆႇလီသေၶိုင် (conscientiousness) = မီးၼမ်ႉၸႂ်ၶၢဝ်သႂ် ဢၼ်ၶႂ်ႈႁၢပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း။ ၵပ်းၵၢႆႇလွင်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈသုၼ်ႇ တူဝ်မႃးၸိုင် ထုၵ်ႇလႆႈတႅတ်ႈတေႃးၼႄၵူၼ်းတင်းၼမ်။ ႁဵတ်ႈသင်ၵေႃႈ ယိူင်းဢၢၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႅမ်ႉသုတ်း လီသုတ်း။ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢေႇမၢင် ၵႃႈႁိုဝ် လီၵႃႈၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်ႈၽိတ်းမႃးၵေႃႈ ယွမ်းႁပ်ႉလွင်ႈၶႆႈၸႂ်။ ထုၵ်ႇ လ...

1. လွင်ႈယိုၼ်ႈပၼ် (တႃၼ) = ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေ လႆႈၵိၼ်ဢမ်ႇ၊ ၼုင်ႈလိူင်ႇ၊ ၵတ်းယဵၼ်၊ မီးမဵတ်ႉတႃႇၼိူဝ်ၶုၼ်ၼၼ်ႉ ၶုၼ် ထုၵ်ႇလႆႈယိုၼ်ႈပၼ်ၶူဝ်းၶွင်၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉ၊ ၸိူဝ်ႉၽၼ်း ဢိၵ်ႇတင်းတီႈလိၼ် ႁဵတ်းၵိၼ်။ 2. တၢင်းတိုဝ်းၵမ် (သီလ) = ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တေၼပ်ႉယမ် လႄႈ ႁႂ်ႈသူပ်းယမ်ၵႂၢမ်းၵႃႈ၊ ဢႃႇၼႃႇမၼ်ႈၵိုမ်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၶၢဝ်းႁိုင် ၼၼ်ႉ ၶုၼ်တေလႆႈမီးတၢင်းၵမ်လီ၊ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ၊ ပႂ်ႉပႃးသူပ်း တူဝ်ႁူဝ်ၸႂ်၊ လၢတ်ႈၸႃသဵင်လီသဵင်ဝၢၼ် တေႃႇၵူၼ်းမိူင်း။ မီးပိူင်ယူႇ သဝ်းသုၼ်ႇတူဝ်လီ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်တီႈလီယိူင်ႈ။ မီးၼမ်ႉၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ် သႂ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း။ 3. ၸုၼ်ႉပုၼ်ႈသုၼ်ႇတူဝ် (ပရိၸ်ၸႃၵ) = တႃႇၸုၼ်ႉပႅတ်ႈ တၢင်းသိူဝ်းၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇသေ ပၼ်တၢင်းသိူဝ်းၵူၼ်းမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈတူဝ်ႈတၼ်း တႃႇသေႇ။ ဢမ်ႇဢဝ်တၢင်းမူၼ်ႈသိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ယႂ်ႇ။ 4. သိုဝ်ႈၽဵင်ႇ (ဢၸ်ၸဝ) = တေလႆႈငိူင်ႉဝႄႈ လွင်ႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢမ်ႇမီး လွၼ်ႉၵႅၼ်၊ လွင်ႈလႃႈလီႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈလူင်ၵႂႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်လီ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၵမ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃႈလႅပ်ႈတေပွင်ပဵၼ်လႆႈ ၸင်ႇပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ၊ ပေႃးပၼ်ယဝ်ႉ လူဝ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ ဢမ်ႇၵူတ်းငေႃးတေႃႇ ၵူၼ်...